Thuế tiêu thụ đặc biệt nước ngọt từ 2027: doanh nghiệp chuẩn bị gì?

Thuế tiêu thụ đặc biệt nước ngọt áp dụng với nước giải khát có hàm lượng đường trên 5g/100ml, theo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) số 66/2025/QH15. Luật có hiệu lực từ 01/01/2026, nhưng thuế suất với nhóm hàng này áp dụng theo lộ trình: 8% từ 01/01/2027 và 10% từ 01/01/2028. Doanh nghiệp đồ uống còn hơn hai tháng để rà sản phẩm, giá bán, hệ thống hóa đơn và kê khai. Bài viết tóm tắt quy định và danh sách việc cần chuẩn bị.

1. Luật Thuế TTĐB 2025 và mốc áp dụng với nước giải khát

Luật 66/2025 thay Luật Thuế TTĐB 2008. Ngoài nước giải khát, luật còn bổ sung trực thăng, tàu lượn; thu hẹp phạm vi điều hòa chịu thuế; bổ sung phương pháp tính thuế tuyệt đối và điều chỉnh lộ trình thuế với rượu, bia, thuốc lá. Bài viết này chỉ tập trung vào nước giải khát.

2. Sản phẩm nào chịu thuế TTĐB?

Đối tượng là nước giải khát theo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) có hàm lượng đường trên 5g/100ml (điểm l khoản 1 Điều 2 Luật 66/2025). Hàng hóa chịu thuế là sản phẩm hoàn chỉnh. Ngưỡng tính theo hàm lượng đường trong sản phẩm, không phân biệt dạng chai, lon hay hộp.

Tình huống (minh họa)	Hàm lượng đường	Chịu thuế TTĐB?
Nước ngọt có ga	10g/100ml	Có
Trà đóng chai	6g/100ml	Có
Nước ép giảm đường	4,5g/100ml	Không (dưới ngưỡng)
Sản phẩm xuất khẩu trực tiếp	10g/100ml	Không chịu thuế TTĐB

Cách phân loại “nước giải khát”, phương pháp xác định hàm lượng đường và các loại trừ cụ thể (ví dụ sữa, nước trái cây tự nhiên, sản phẩm dinh dưỡng – theo giải trình khi thông qua luật) phụ thuộc TCVN và văn bản hướng dẫn (khoản 4 Điều 2 Luật giao Chính phủ quy định chi tiết). TAVA chưa đối chiếu nghị định hướng dẫn phần này.

3. Cách tính thuế TTĐB nước giải khát

Với phương pháp tính theo tỷ lệ phần trăm:

Thuế TTĐB phải nộp = Giá tính thuế TTĐB × Thuế suất

Theo Điều 6 Luật 66/2025, giá tính thuế TTĐB là giá bán ra chưa có thuế TTĐB, thuế bảo vệ môi trường và thuế GTGT:

• Hàng sản xuất trong nước, hàng nhập khẩu (khi bán ra): giá do cơ sở sản xuất, nhập khẩu bán ra. Nếu bán cho công ty thương mại có quan hệ công ty mẹ, công ty con hoặc quan hệ liên kết, giá tính thuế không được thấp hơn một tỷ lệ % so với giá bình quân của các công ty thương mại mua trực tiếp, theo quy định của Chính phủ.
• Hàng nhập khẩu tại khâu nhập khẩu: trị giá tính thuế nhập khẩu cộng thuế nhập khẩu (và thuế nhập khẩu bổ sung, nếu có).

Tỷ lệ % cụ thể theo nghị định hướng dẫn TAVA chưa đối chiếu; doanh nghiệp nên kiểm tra trước khi chốt giá năm 2027.

Ví dụ minh họa (số giả định): Công ty N sản xuất nước ngọt hàm lượng đường 9g/100ml. Giả sử giá tính thuế TTĐB của một thùng 24 lon là 150.000 đồng.

• Năm 2027: thuế TTĐB = 150.000 × 8% = 12.000 đồng/thùng.
• Năm 2028: thuế TTĐB = 150.000 × 10% = 15.000 đồng/thùng.
• Nếu năm 2027 bán 1.000.000 thùng: thuế TTĐB ≈ 12 tỷ đồng.

4. Thuế TTĐB ảnh hưởng thuế GTGT và thuế TNDN ra sao?

4.1. Thuế GTGT

Thuế TTĐB là một phần của giá bán. Theo điểm a khoản 1 Điều 7 Luật Thuế GTGT 48/2024, giá tính thuế GTGT của hàng chịu TTĐB là giá bán đã có thuế TTĐB nhưng chưa có thuế GTGT. Khi có thuế TTĐB, số thuế GTGT đầu ra trên mỗi sản phẩm cũng tăng theo, dù thuế suất GTGT không đổi.

Doanh nghiệp đồ uống đang được giảm thuế GTGT từ 10% xuống 8% cần lưu ý: theo Nghị quyết 204/2025/QH15, chính sách này áp dụng đến hết 31/12/2026 và loại trừ sản phẩm hàng hóa, dịch vụ chịu thuế TTĐB (trừ xăng). Nước giải khát có đường đã là đối tượng chịu thuế TTĐB từ 01/01/2026 dù thuế suất từ 2027 mới áp dụng; việc sản phẩm này có bị loại khỏi diện giảm GTGT trong năm 2026 hay không, TAVA chưa thấy văn bản hướng dẫn rõ – nên hỏi cơ quan thuế. Xem bài giảm thuế GTGT 8% năm 2026.

4.2. Thuế TNDN

Theo điểm c khoản 3 Điều 18 Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15 (áp dụng từ kỳ tính thuế 2025), thu nhập từ sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế TTĐB (trừ dự án sản xuất, lắp ráp ô tô, máy bay, trực thăng, tàu lượn, du thuyền, lọc hóa dầu):

• Không được hưởng ưu đãi thuế TNDN theo các Điều 4, 13, 14, 15 của Luật.
• Không được áp thuế suất 15%, 17%.

Nước giải khát có đường trở thành hàng chịu TTĐB từ 01/01/2026, nhưng thuế suất bắt đầu từ 2027. Cách áp dụng hai điểm trên cho năm 2026 và cho dự án đang hưởng ưu đãi từ trước là nội dung các nguồn còn khác nhau – TAVA sẽ cập nhật. Doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi nên rà lại điều khoản chuyển tiếp tại Điều 25 Nghị định 320/2025. Đọc thêm thuế suất TNDN 17% và điều kiện.

5. Hoàn, khấu trừ thuế TTĐB thu hẹp

Theo LuatVietnam, Luật 66/2025 thu hẹp các trường hợp được hoàn thuế TTĐB, vẫn giữ trường hợp hoàn theo điều ước quốc tế. Luật bổ sung quy định về kế thừa số thuế khi tổ hợp tác chuyển thành hợp tác xã và quyết toán khi giải thể, phá sản.

Hàng xuất khẩu trực tiếp và hàng xuất khẩu bị trả lại được bổ sung vào nhóm không chịu thuế. Doanh nghiệp xuất khẩu đồ uống nên tách rõ sản lượng xuất khẩu trên sổ sách và hóa đơn để không phải nộp thuế cho phần này.

6. Bài toán giá bán: tăng giá hay hấp thụ thuế?

Thuế TTĐB là thuế gián thu: về nguyên tắc người tiêu dùng chịu qua giá, nhưng nhà sản xuất là người kê khai, nộp. Doanh nghiệp phải chọn chuyển toàn bộ, một phần hay tự hấp thụ thuế mới, tùy sức cạnh tranh của từng dòng sản phẩm.

Ví dụ minh họa (số giả định; giả định giá tính thuế TTĐB là giá bán chưa có thuế TTĐB và thuế GTGT, thuế suất GTGT 10%):

Chỉ tiêu (đồng/thùng)	Năm 2026	Năm 2027
Giá bán chưa thuế	150.000	150.000
Thuế TTĐB 8%	0	12.000
Giá tính thuế GTGT	150.000	162.000
Thuế GTGT 10%	15.000	16.200
Giá thanh toán	165.000	178.200

Nếu giữ nguyên giá chưa thuế, giá thanh toán tăng 13.200 đồng/thùng, tức 8% so với 165.000 đồng. Nếu muốn giữ giá thanh toán 165.000 đồng, doanh nghiệp phải giảm giá chưa thuế, tức tự gánh phần lớn thuế mới.

Các con số trên chỉ để minh họa cơ chế. Giá tính thuế thực tế phải theo quy định của Luật 66/2025 và văn bản hướng dẫn, nhất là khi doanh nghiệp bán qua công ty thương mại có quan hệ liên kết.

7. Doanh nghiệp đồ uống cần chuẩn bị gì trước 01/01/2027?

Doanh nghiệp FDI trong ngành đồ uống thường bán hàng qua công ty phân phối cùng tập đoàn. Giao dịch này vừa là giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026, vừa có thể ảnh hưởng tới giá tính thuế TTĐB. Bộ phận thuế nên xem xét đồng thời hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết và cơ sở giá tính thuế TTĐB, tránh hai bộ số liệu mâu thuẫn. Xem thêm Nghị định 255/2026 về giao dịch liên kết.

Với doanh nghiệp nhập khẩu đồ uống, thuế TTĐB được tính ở khâu nhập khẩu. Bộ phận xuất nhập khẩu và kế toán cần thống nhất mã HS, kết quả kiểm nghiệm hàm lượng đường và giá tính thuế trước khi đăng ký tờ khai.

8. Những lỗi thường gặp

• Nghĩ rằng năm 2026 đã phải nộp thuế – thuế suất chỉ áp dụng từ 01/01/2027.
• Nghĩ rằng năm 2027 vẫn chưa phải nộp vì “luật chưa có hướng dẫn” – mốc 8% đã ghi trong luật.
• Chỉ xét sản phẩm “nước ngọt có ga”, bỏ sót trà, nước tăng lực, nước trái cây có đường vượt ngưỡng.
• Không có kết quả kiểm nghiệm để chứng minh sản phẩm dưới 5g/100ml.
• Quên ảnh hưởng tới thuế GTGT và giảm GTGT 8% (chính sách giảm hết hiệu lực sau 31/12/2026 và không áp dụng hàng chịu TTĐB).
• Chưa cập nhật hợp đồng phân phối, dẫn tới tranh chấp về giá từ đầu năm 2027.

Kết luận

Thuế TTĐB nước giải khát có đường là chi phí mới, cố định theo luật từ 01/01/2027. Doanh nghiệp đồ uống nên dùng quý IV/2026 để rà danh mục sản phẩm, giá bán và hệ thống kê khai. Xem các bài khác tại chuyên mục Tập đoàn & FDI.

TAVA hỗ trợ cập nhật quy trình kê khai và kế toán thuế trọn gói cho doanh nghiệp sản xuất, thương mại. Tham khảo bảng giá hoặc liên hệ TAVA.