Báo cáo tài chính hợp nhất là bộ BCTC trình bày tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và dòng tiền của cả tập đoàn như một doanh nghiệp duy nhất. Công ty mẹ có công ty con phải lập BCTC hợp nhất theo Luật Kế toán 2015 và Thông tư 202/2014/TT-BTC, trừ khi thỏa mãn đồng thời 6 điều kiện được miễn. Từ năm tài chính 2026, Thông tư 43/2026/TT-BTC sửa đổi Thông tư 202 với nhiều thay đổi về biểu mẫu, thời hạn và cách xử lý một số khoản mục. Bài viết giúp bạn xác định nghĩa vụ và tránh các lỗi hợp nhất thường gặp.
1. Căn cứ pháp lý về báo cáo tài chính hợp nhất
Theo Điều 29 Luật Kế toán số 88/2015/QH13 (văn bản hợp nhất mới nhất số 41/VBHN-VPQH), đơn vị kế toán cấp trên có các đơn vị kế toán cấp dưới phải lập BCTC tổng hợp hoặc BCTC hợp nhất trên cơ sở báo cáo của các đơn vị cấp dưới. BCTC năm nộp cơ quan có thẩm quyền trong 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm.
Hướng dẫn chi tiết cho doanh nghiệp nằm ở:
| Văn bản | Nội dung | Hiệu lực / áp dụng |
|---|---|---|
| Chuẩn mực kế toán Việt Nam về BCTC hợp nhất | Nguyên tắc hợp nhất, kiểm soát, lợi ích cổ đông không kiểm soát | Hiện hành |
| Thông tư 202/2014/TT-BTC | Phương pháp lập và trình bày BCTC hợp nhất | Ban hành 22/12/2014 |
| Thông tư 43/2026/TT-BTC | Sửa đổi, bổ sung Thông tư 202 | Hiệu lực 20/4/2026; áp dụng năm tài chính bắt đầu từ 01/01/2026 |
| Thông tư 99/2025/TT-BTC | Chế độ kế toán doanh nghiệp (BCTC riêng) | Năm tài chính bắt đầu từ 01/01/2026 |
Thông tư 99/2025 thay Thông tư 200/2014 nhưng không thay Thông tư 202/2014; hướng dẫn hợp nhất vẫn nằm ở Thông tư 202 (đã sửa bởi Thông tư 43/2026).
2. Công ty mẹ nào phải lập BCTC hợp nhất?
Theo khoản 1 Điều 5 Thông tư 202/2014 (bản trước khi sửa):
- Công ty mẹ là tổ chức niêm yết: lập BCTC hợp nhất năm và BCTC hợp nhất bán niên dạng đầy đủ.
- Công ty mẹ khác: lập BCTC hợp nhất năm; được khuyến khích lập BCTC hợp nhất giữa niên độ.
Thông tư 43/2026 bổ sung khung pháp lý rõ hơn cho BCTC hợp nhất giữa niên độ (quý, bán niên) và làm rõ đối tượng là công ty mẹ, các đơn vị thành viên trong tập đoàn nhiều tầng sở hữu. Doanh nghiệp nên đọc toàn văn Thông tư 43 để xác định kỳ hợp nhất giữa niên độ áp dụng cho mình.
3. Sáu điều kiện để công ty mẹ được miễn lập
Khoản 2 Điều 5 Thông tư 202/2014 cho phép công ty mẹ không lập BCTC hợp nhất khi thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau:
Tự kiểm điều kiện miễn lập BCTC hợp nhất (phải đạt tất cả)
- Công ty mẹ không phải là đơn vị có lợi ích công chúng
- Không thuộc sở hữu Nhà nước hoặc Nhà nước không nắm cổ phần chi phối
- Công ty mẹ đồng thời là công ty con của một công ty khác, và việc không lập được các cổ đông đồng thuận (kể cả cổ đông không có quyền biểu quyết)
- Công cụ vốn, công cụ nợ của công ty mẹ không được giao dịch trên bất kỳ thị trường nào (trong nước, nước ngoài, OTC…)
- Không lập hoặc không đang nộp hồ sơ xin phát hành công cụ tài chính ra công chúng
- Công ty sở hữu công ty mẹ đó lập BCTC hợp nhất công khai phù hợp chuẩn mực kế toán Việt Nam
Điều kiện thứ sáu thường làm công ty con FDI vướng: tập đoàn nước ngoài lập BCTC hợp nhất theo IFRS hoặc chuẩn mực nước ngoài, không phải chuẩn mực kế toán Việt Nam. Bài viết của MISA trích nguyên văn các điều kiện trên từ Thông tư 202; Thông tư 43/2026 có thay đổi điều kiện miễn hay không cần đối chiếu toàn văn – TAVA sẽ cập nhật.
4. Thông tư 43/2026 thay đổi gì?
Theo phân tích trên Tạp chí Kinh tế – Tài chính, Thông tư 43/2026 (ban hành 20/4/2026) có các điểm đáng chú ý:
- Căn cứ pháp lý cập nhật theo Luật Kế toán 2015 và Luật 56/2024/QH15 (Thông tư 202 trước đây dựa trên Luật Kế toán 2003).
- Quyền kiểm soát: nhấn mạnh khả năng chi phối chính sách tài chính và hoạt động để thu lợi ích, thay vì chỉ đếm tỷ lệ biểu quyết.
- Biểu mẫu: “Bảng cân đối kế toán hợp nhất” đổi thành “Báo cáo tình hình tài chính hợp nhất”, đồng bộ với Thông tư 99; chỉ tiêu lợi thế thương mại chuyển mã số, phản ánh giá trị còn lại tại thời điểm báo cáo.
- Lợi ích cổ đông không kiểm soát: thể hiện giá trị lũy kế đến thời điểm báo cáo.
- Chênh lệch tỷ giá của khoản mục tiền tệ nội bộ: chuyển từ loại trừ hoàn toàn sang loại trừ có điều kiện. Lãi chưa thực hiện từ giao dịch nội bộ vẫn phải loại trừ.
- Thời hạn: BCTC hợp nhất năm nộp chậm nhất 90 ngày; lĩnh vực đặc thù theo pháp luật chuyên ngành; BCTC hợp nhất lưu trên Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp được dùng làm dữ liệu dùng chung.
Bản gốc Thông tư 202 từng quy định công khai trong 120 ngày và nộp BCTC hợp nhất giữa niên độ trong 45 ngày. Vì Điều 6 đã được Thông tư 43 sửa, doanh nghiệp nên dùng thời hạn theo bản sửa đổi.
5. Các bước lập BCTC hợp nhất cơ bản
Xác định phạm vi hợp nhất
Lập sơ đồ sở hữu, xác định công ty con trực tiếp và gián tiếp, công ty liên doanh, liên kết.
Thống nhất chính sách và kỳ kế toán
Điều chỉnh BCTC riêng của công ty con theo chính sách chung của tập đoàn trước khi cộng gộp.
Cộng gộp và loại trừ
Loại trừ khoản đầu tư của công ty mẹ với vốn chủ sở hữu công ty con, công nợ và doanh thu, chi phí nội bộ, lãi chưa thực hiện.
Ghi nhận lợi thế thương mại và lợi ích cổ đông không kiểm soát
Theo dõi lũy kế qua từng kỳ, kể cả đánh giá tổn thất.
Áp dụng phương pháp vốn chủ sở hữu
Cho khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết.
Lập thuyết minh và kiểm toán
Thuyết minh mua, thanh lý công ty con; nộp và công khai đúng hạn.
Ví dụ minh họa (số giả định): Công ty mẹ M sở hữu 80% công ty con S. Trong năm, S bán hàng cho M giá 10 tỷ đồng, giá vốn 8 tỷ đồng; cuối năm M còn tồn kho 50% lô hàng này.
- Loại trừ doanh thu và giá vốn nội bộ: 10 tỷ đồng.
- Lãi chưa thực hiện nằm trong hàng tồn kho: (10 − 8) × 50% = 1 tỷ đồng → giảm hàng tồn kho và lợi nhuận hợp nhất 1 tỷ đồng.
- Vì lãi phát sinh ở công ty con S (giao dịch bán ngược từ công ty con lên công ty mẹ), phần ảnh hưởng tới lợi ích cổ đông không kiểm soát: 1 × 20% = 0,2 tỷ đồng.
6. BCTC hợp nhất và nghĩa vụ thuế, kiểm toán
BCTC hợp nhất không dùng để quyết toán thuế TNDN. Mỗi pháp nhân trong tập đoàn kê khai thuế và nộp BCTC riêng. Tuy vậy, số liệu hợp nhất được dùng ở một số nghĩa vụ khác:
- Thuế tối thiểu toàn cầu: ngưỡng doanh thu hợp nhất 750 triệu EUR của tập đoàn đa quốc gia.
- Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR): dựa trên doanh thu hợp nhất – xem bài báo cáo lợi nhuận liên quốc gia.
- Giao dịch liên kết: giao dịch giữa các công ty trong tập đoàn phải kê khai theo Nghị định 255/2026.
- Công ty đại chúng: theo Nghị định 245/2025, giao dịch cơ cấu lại doanh nghiệp xét theo giá trị tổng tài sản thấp hơn giữa BCTC riêng và BCTC hợp nhất của công ty mẹ. Xem Nghị định 245/2025.
7. Những lỗi thường gặp
- Bỏ sót công ty con gián tiếp (con của con) hoặc đơn vị bị kiểm soát dù tỷ lệ vốn dưới 50%.
- Không thống nhất chính sách kế toán: khấu hao, dự phòng, tỷ giá khác nhau giữa các công ty.
- Không loại trừ đủ công nợ nội bộ do hai bên ghi nhận lệch thời điểm.
- Quên lãi chưa thực hiện trong hàng tồn kho, tài sản cố định mua bán nội bộ.
- Tự cho rằng được miễn khi chỉ đạt một vài trong 6 điều kiện.
- Dùng biểu mẫu cũ cho năm tài chính 2026 sau khi Thông tư 43 đã sửa.
Kết luận
Công ty mẹ có công ty con nên mặc định là phải lập BCTC hợp nhất, rồi mới kiểm tra 6 điều kiện miễn. Từ năm 2026, hãy cập nhật biểu mẫu và phương pháp theo Thông tư 43/2026. Xem thêm tại chuyên mục Nghiệp vụ kế toán và Tập đoàn & FDI.
TAVA hỗ trợ lập báo cáo tài chính cuối năm cho từng pháp nhân và chuẩn bị số liệu loại trừ nội bộ phục vụ hợp nhất. Tham khảo bảng giá hoặc liên hệ TAVA.