Đối tượng kiểm toán bắt buộc báo cáo tài chính (BCTC) gồm các nhóm tại Điều 37 Luật Kiểm toán độc lập: doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty đại chúng, tổ chức phát hành và kinh doanh chứng khoán… Từ BCTC năm 2025, danh sách có thêm doanh nghiệp quy mô lớn đạt ít nhất 2/3 tiêu chí: trên 200 lao động tham gia BHXH, doanh thu trên 300 tỷ đồng, tổng tài sản trên 100 tỷ đồng. Bài viết giúp bạn tự kiểm tra doanh nghiệp mình cho BCTC năm 2026.
1. Căn cứ pháp lý về kiểm toán bắt buộc
Nghĩa vụ kiểm toán BCTC được quy định tại Điều 37 Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12. Luật 56/2024/QH15 (hiệu lực 01/01/2025) sửa Luật Kiểm toán độc lập, bổ sung điểm đ khoản 1 Điều 37 về doanh nghiệp quy mô lớn.
Nghị định 17/2012/NĐ-CP hướng dẫn luật, được sửa bởi Nghị định 90/2025/NĐ-CP ngày 14/4/2025 (hiệu lực ngay ngày ký). Nghị định 90 quy định tiêu chí cụ thể của doanh nghiệp quy mô lớn và quy định chuyển tiếp.
2. Các nhóm doanh nghiệp phải kiểm toán hằng năm
| Nhóm | Điều kiện | Ghi chú |
|---|---|---|
| Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài | Bất kể quy mô | Kể cả công ty nhỏ, mới thành lập |
| Tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính | Theo luật chuyên ngành | |
| Doanh nghiệp bảo hiểm, tái bảo hiểm | Theo luật chuyên ngành | |
| Công ty đại chúng, tổ chức phát hành, kinh doanh chứng khoán | Theo Luật Chứng khoán | |
| Doanh nghiệp nhà nước và một số trường hợp khác | Theo Điều 37 Luật KTĐL | |
| Doanh nghiệp quy mô lớn | Đạt ít nhất 2/3 tiêu chí | Mới, từ BCTC năm 2025 |
Bảng trên là tóm tắt các nhóm chính. Danh sách đầy đủ và trường hợp đặc thù cần đối chiếu nguyên văn Điều 37 Luật Kiểm toán độc lập và Điều 15 Nghị định 17/2012 (đã sửa đổi).
3. Doanh nghiệp quy mô lớn: 3 tiêu chí 200 – 300 – 100
Doanh nghiệp không thuộc các nhóm truyền thống vẫn phải kiểm toán nếu đạt ít nhất 2 trong 3 tiêu chí sau, căn cứ số liệu BCTC năm liền trước:
Các nguồn tiếng Việt hiện dùng cả cách diễn đạt “trên” và “từ … trở lên”. Bài viết dùng “trên” theo tài liệu của Bộ Tài chính và Grant Thornton. Với doanh nghiệp có số liệu đúng bằng ngưỡng, nên đối chiếu nguyên văn Nghị định 90/2025 trước khi kết luận.
3.1. Mốc áp dụng
Theo trả lời của Bộ Tài chính (Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán), BCTC năm 2024 chưa bắt buộc kiểm toán theo tiêu chí mới, doanh nghiệp được kiểm toán tự nguyện. Nghĩa vụ áp dụng từ BCTC năm tài chính 2025, xét theo số liệu năm 2024. Tương tự, BCTC năm 2026 xét theo số liệu năm 2025.
3.2. Tạm miễn và khôi phục nghĩa vụ
Theo các bản tổng hợp Nghị định 90/2025 của Grant Thornton và LuatVietnam (nguồn B), doanh nghiệp không đạt tiêu chí 2 năm liên tiếp thì được tạm miễn nghĩa vụ kiểm toán; khi đạt lại tiêu chí, nghĩa vụ được khôi phục. Ban biên tập chưa đối chiếu được nguyên văn trên cổng chính thức – doanh nghiệp nên kiểm tra trước khi quyết định dừng kiểm toán.
4. Ví dụ minh họa tự kiểm tra
Ví dụ minh họa (số giả định, xét cho BCTC năm 2026 theo số liệu năm 2025):
- Công ty X (vốn trong nước): 250 lao động tham gia BHXH, doanh thu 180 tỷ đồng, tổng tài sản 120 tỷ đồng. Đạt tiêu chí lao động và tài sản → 2/3, phải kiểm toán BCTC năm 2026.
- Công ty Y (vốn trong nước): 80 lao động, doanh thu 350 tỷ đồng, tổng tài sản 60 tỷ đồng. Chỉ đạt tiêu chí doanh thu → 1/3, không bắt buộc theo tiêu chí quy mô lớn.
- Công ty Z (100% vốn nước ngoài): 15 lao động, doanh thu 8 tỷ đồng. Không đạt tiêu chí nào nhưng vẫn phải kiểm toán vì là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Doanh nghiệp FDI có những lưu ý riêng về kiểm toán, hạn nộp và chuyển lợi nhuận. Xem bài kiểm toán báo cáo tài chính doanh nghiệp FDI.
5. Hạn nộp và công khai BCTC đã kiểm toán
Luật Kế toán 2015 (khoản 3 Điều 29) và Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định BCTC năm nộp cho cơ quan có thẩm quyền chậm nhất 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm. Doanh nghiệp thuộc diện kiểm toán phải đính kèm báo cáo kiểm toán khi nộp.
BCTC cũng phải được công khai theo Luật Kế toán. Với doanh nghiệp thuộc diện kiểm toán bắt buộc, BCTC công khai phải bao gồm báo cáo kiểm toán.
Trên thực tế, BCTC thường nộp cùng hồ sơ quyết toán thuế TNDN, hạn ngày cuối cùng của tháng thứ 3 kể từ khi kết thúc năm tài chính. Vì vậy, doanh nghiệp nên ký hợp đồng kiểm toán sớm để báo cáo kiểm toán kịp phát hành.
Lịch tham khảo cho BCTC năm 2026 (năm tài chính trùng năm dương lịch)
- Quý IV/2026
Chọn và ký hợp đồng với công ty kiểm toán
Thống nhất kế hoạch kiểm kê cuối năm.
- 31/12/2026
Khóa sổ, kiểm kê tiền, hàng tồn kho, TSCĐ
- 31/3/2027
Hạn quyết toán TNDN và nộp BCTC năm
90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính.
6. Không kiểm toán khi thuộc diện bắt buộc: rủi ro gì?
Không kiểm toán hoặc nộp BCTC thiếu báo cáo kiểm toán là vi phạm pháp luật kế toán, kiểm toán. Mức xử phạt cụ thể theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP, đã sửa bởi Nghị định 102/2021 và Nghị định 132/2026. Bản hợp nhất các mức phạt đang được TAVA đối chiếu – TAVA sẽ cập nhật.
Ngoài xử phạt, doanh nghiệp còn gặp rủi ro thực tế: hồ sơ vay vốn ngân hàng, đấu thầu, phát hành trái phiếu thường yêu cầu BCTC đã kiểm toán. Với doanh nghiệp FDI, nhà đầu tư nước ngoài chỉ được chuyển lợi nhuận khi đã nộp BCTC kiểm toán và hồ sơ quyết toán thuế.
7. Lần đầu thuộc diện kiểm toán: chuẩn bị thế nào?
Doanh nghiệp lần đầu kiểm toán thường lúng túng ở khâu số dư đầu kỳ. Kiểm toán viên phải có cơ sở để tin số dư đầu năm là đúng, nên năm đầu tiên thường tốn công hơn các năm sau.
Chọn đơn vị kiểm toán đủ điều kiện
Kiểm toán độc lập vẫn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Kiểm tra doanh nghiệp kiểm toán và kiểm toán viên có tên trong danh sách được chấp thuận hành nghề.
Rà soát số dư đầu kỳ
Đối chiếu công nợ, tiền gửi, hàng tồn kho, TSCĐ tại ngày đầu năm tài chính; bổ sung chứng từ còn thiếu.
Lên kế hoạch kiểm kê cuối năm
Mời kiểm toán viên chứng kiến kiểm kê tiền mặt, hàng tồn kho tại ngày khóa sổ.
Chuẩn hóa chính sách kế toán
Từ năm tài chính 2026, kiểm tra việc áp dụng Thông tư 99/2025 hoặc Thông tư 133/2016 cho nhất quán.
Chuẩn bị hồ sơ thuế đi kèm
Tờ khai, chứng từ nộp thuế, hồ sơ giao dịch liên kết (nếu có) để đối chiếu chi phí thuế TNDN.
Việc chuyển đổi chế độ kế toán cũng ảnh hưởng tới số liệu kiểm toán năm 2026. Xem bài Thông tư 99/2025: 10 điểm thay đổi.
8. Những lỗi thường gặp
- Chỉ nhìn doanh thu: bỏ qua tiêu chí lao động và tổng tài sản.
- Xét số liệu năm hiện tại thay vì năm liền trước.
- Nghĩ doanh nghiệp FDI nhỏ được miễn – không có ngoại lệ theo quy mô.
- Ký hợp đồng kiểm toán quá muộn, không kịp kiểm kê cuối năm, dẫn tới ý kiến kiểm toán ngoại trừ.
- Sổ sách chưa sạch trước kiểm toán: công nợ chưa đối chiếu, chi phí thiếu chứng từ.
- Tự ý ngừng kiểm toán ngay năm đầu không đạt tiêu chí, trong khi theo các bản tổng hợp Nghị định 90/2025, chỉ được tạm miễn khi không đạt 2 năm liên tiếp.
- Nộp BCTC chưa kèm báo cáo kiểm toán để kịp hạn, rồi không nộp bổ sung.
Kết luận
Năm 2026, nhiều doanh nghiệp tư nhân tầm trung lần đầu thuộc diện kiểm toán bắt buộc. Bạn nên kiểm tra 3 tiêu chí 200 – 300 – 100 theo số liệu năm trước ngay từ quý IV. Xem thêm các bài trong chuyên mục Nghiệp vụ kế toán.
Trước khi kiểm toán viên đến, dịch vụ rà soát sổ sách kế toán và báo cáo tài chính cuối năm của TAVA giúp chuẩn hóa số liệu. Tham khảo bảng giá hoặc liên hệ.