Thông tư 99/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025 là chế độ kế toán doanh nghiệp mới, thay Thông tư 200/2014. Thông tư có hiệu lực từ 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này. Bài viết tóm 10 điểm thay đổi lớn nhất, đối chiếu trực tiếp với bản ký số của Thông tư, kèm việc kế toán nên làm ngay trước kỳ khóa sổ cuối năm 2026.
Tinh thần chung của Thông tư 99 là trao quyền chủ động cho doanh nghiệp. Đổi lại, doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm và lưu bằng chứng bằng văn bản nội bộ. Người làm kế toán vì vậy cần đọc kỹ cả phần “được làm” lẫn phần “phải ban hành”.
1. Hiệu lực và các thông tư bị thay thế
Theo Điều 31, Thông tư 99 thay thế bốn văn bản:
- Thông tư 200/2014/TT-BTC (chế độ kế toán doanh nghiệp);
- Thông tư 75/2015/TT-BTC sửa Điều 128 Thông tư 200;
- Thông tư 53/2016/TT-BTC sửa một số điều Thông tư 200;
- Thông tư 195/2012/TT-BTC về kế toán áp dụng cho đơn vị chủ đầu tư.
Có một ngoại lệ: một số nội dung của Thông tư 200 liên quan đến kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước vẫn tiếp tục thực hiện cho đến khi có văn bản thay thế (khoản 2 Điều 31).
2. Ai phải áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC?
Điều 2 nêu Thông tư áp dụng cho doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế. Tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa được lựa chọn áp dụng Thông tư 99 (khoản 3 Điều 31). Nếu chọn, phải áp dụng nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm. Khi đổi chế độ kế toán, doanh nghiệp phải trình bày lại số liệu so sánh như khi thay đổi chính sách kế toán. Cân nhắc chi tiết có ở bài nên chọn Thông tư 133 hay Thông tư 99.
3. Quản trị nội bộ và đơn vị trực thuộc
Điểm thay đổi 1 – Quy chế quản trị nội bộ. Điều 3 yêu cầu doanh nghiệp tự xây dựng quy chế quản trị nội bộ (hoặc tài liệu tương đương) và tổ chức kiểm soát nội bộ. Quy chế phải phân định rõ quyền, nghĩa vụ của từng bộ phận trong việc tạo lập và kiểm soát giao dịch.
Điểm thay đổi 2 – Đơn vị trực thuộc. Điều 7 cho phép doanh nghiệp phân cấp cho đơn vị trực thuộc việc ghi nhận vốn cấp là nợ phải trả hay vốn chủ sở hữu. Doanh nghiệp cũng được quyết định ghi nhận hay không ghi nhận doanh thu, giá vốn khi luân chuyển hàng nội bộ, không phụ thuộc hình thức chứng từ. Dù phân cấp thế nào, báo cáo tài chính nộp cho cơ quan nhà nước vẫn phải gồm thông tin của cả trụ sở chính và đơn vị trực thuộc.
4. Đơn vị tiền tệ và tỷ giá
Điểm thay đổi 3 – Tỷ giá. Khi đổi đơn vị tiền tệ trong kế toán, số dư được chuyển đổi theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên giao dịch (Điều 5). Tỷ giá này là trung bình cộng giữa tỷ giá mua chuyển khoản và tỷ giá bán chuyển khoản.
Đơn vị tiền tệ chỉ được thay đổi tại thời điểm bắt đầu niên độ kế toán mới, khi có thay đổi lớn về hoạt động. Doanh nghiệp FDI ghi sổ bằng ngoại tệ cần rà lại tiêu chí lựa chọn tại Điều 4.
5. Chứng từ, tài khoản, sổ: được tự thiết kế nhưng phải có quy chế
Đây là nhóm thay đổi mà kế toán cảm nhận rõ nhất.
| Nội dung | Thông tư 99 cho phép | Điều kiện kèm theo |
|---|---|---|
| Chứng từ (Điều 9) | Thiết kế thêm, sửa đổi biểu mẫu so với Phụ lục I | Đáp ứng Điều 16 Luật Kế toán, ban hành Quy chế hạch toán kế toán |
| Tài khoản (Điều 11) | Sửa tên, số hiệu, kết cấu, nội dung tài khoản ở Phụ lục II | Không làm thay đổi chỉ tiêu trên BCTC, có Quy chế hạch toán |
| Sổ kế toán (Điều 12) | Thiết kế thêm, sửa biểu mẫu sổ so với Phụ lục III | Đáp ứng khoản 1–4 Điều 24 Luật Kế toán, có Quy chế hạch toán |
| Chỉ tiêu BCTC (Điều 18) | Bổ sung chỉ tiêu so với Phụ lục IV | Thuyết minh nội dung bổ sung, có Quy chế hạch toán |
Điểm thay đổi 4 – Chứng từ. Phụ lục I chỉ còn là mẫu “tham khảo để áp dụng”. Doanh nghiệp không sửa mẫu thì dùng hệ thống chứng từ hướng dẫn.
Điểm thay đổi 5 – Tài khoản. Nghiệp vụ chưa có hướng dẫn thì doanh nghiệp hạch toán theo bản chất giao dịch, Luật Kế toán và chuẩn mực kế toán Việt Nam (khoản 3 Điều 11). Danh mục tài khoản chi tiết nằm ở Phụ lục II; trước khi đổi mã trên phần mềm, kế toán nên đối chiếu trực tiếp phụ lục này.
Điểm thay đổi 6 – Chữ ký. Kế toán trưởng (hoặc người được kế toán trưởng ủy quyền) không được ký “thừa ủy quyền” chức danh của người quản lý doanh nghiệp trên chứng từ, trừ khi pháp luật quy định khác (khoản 4 Điều 10).
Cách soạn quy chế được hướng dẫn chi tiết tại bài Quy chế hạch toán nội bộ theo Thông tư 99.
6. Báo cáo tài chính: tên mới, mẫu mới, hạn 90 ngày
Điểm thay đổi 7 – Hệ thống báo cáo. Điều 17 quy định báo cáo tài chính năm gồm:
- Báo cáo tình hình tài chính – Mẫu B 01 - DN (thay tên “Bảng cân đối kế toán”);
- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh – Mẫu B 02 - DN;
- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ – Mẫu B 03 - DN;
- Bản thuyết minh báo cáo tài chính – Mẫu B 09 - DN.
Doanh nghiệp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục dùng bộ mẫu riêng có ký hiệu DNKLT. Báo cáo giữa niên độ có dạng đầy đủ và dạng tóm lược. Phân tích mẫu mới có ở bài Báo cáo tình hình tài chính thay Bảng cân đối kế toán.
Điểm thay đổi 8 – Hạn nộp và công khai. Báo cáo tài chính năm nộp chậm nhất 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm (Điều 25). Doanh nghiệp thuộc diện kiểm toán phải đính kèm báo cáo kiểm toán (Điều 26). Xem thêm bài hạn nộp báo cáo tài chính năm 2026.
7. Phần mềm kế toán và chuyển đổi số dư
Điểm thay đổi 9 – Phần mềm. Điều 28 lần đầu nêu 6 yêu cầu tối thiểu với phần mềm kế toán. Trong đó có yêu cầu khi sửa chữa phải lưu lại dấu vết nội dung đã ghi sổ theo trình tự thời gian. Người quản lý và kế toán trưởng chịu trách nhiệm về số liệu xuất ra từ phần mềm. Chi tiết tại bài điều kiện phần mềm kế toán theo Thông tư 99.
Điểm thay đổi 10 – Chuyển đổi số dư. Điều 29 hướng dẫn chuyển số dư một số tài khoản, ví dụ:
- Chi phí nâng cấp, cải tạo TSCĐ dở dang trên TK 2413 chuyển sang TK 2414;
- Cổ tức, lợi nhuận phải trả đang theo dõi trên TK 338 chuyển sang TK 332;
- Số dư TK 441 và TK 466 chuyển sang TK 4118 – Vốn khác;
- Vốn góp hợp đồng hợp tác kinh doanh không đồng kiểm soát trên TK 138 chuyển sang TK 2281.
Điều 30 bổ sung: khoản trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ chưa thực hiện thì không tiếp tục trích. Quy trình chi tiết có ở bài chuyển đổi số dư từ Thông tư 200 sang Thông tư 99.
8. Việc kế toán nên làm ngay trong quý IV/2026
Danh sách việc trước khi khóa sổ năm 2026
- Xác nhận năm tài chính của doanh nghiệp bắt đầu từ ngày nào để biết đã thuộc diện Thông tư 99 hay chưa
- Rà biểu mẫu chứng từ, sổ đang dùng; ghi lại mẫu nào khác Phụ lục I, III
- Lập bảng đối chiếu tài khoản cũ – mới theo Điều 29 và Phụ lục II
- Soạn và ký ban hành Quy chế hạch toán kế toán nếu có tự thiết kế
- Yêu cầu nhà cung cấp phần mềm xác nhận đáp ứng 6 yêu cầu tại Điều 28
- Chuẩn bị mẫu Báo cáo tình hình tài chính B 01 - DN cho kỳ lập báo cáo năm 2026
9. Những lỗi thường gặp khi chuyển sang Thông tư 99
Hiểu lầm
Từ năm 2026, mọi doanh nghiệp đều phải chuyển sang Thông tư 99.
Sự thật
Doanh nghiệp nhỏ và vừa được chọn giữ Thông tư 133 hoặc áp dụng Thông tư 99. Thông tư 133 vẫn còn hiệu lực.
Một số lỗi khác hay gặp trong thực tế:
- Tự sửa mẫu chứng từ, mã tài khoản trên phần mềm nhưng không ban hành Quy chế hạch toán kế toán.
- Dùng nhầm mẫu báo cáo theo Thông tư 200 cho năm tài chính 2026.
- Vẫn tiếp tục trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ sau ngày Thông tư có hiệu lực.
- Chỉ đổi tên tài khoản mà không chuyển số dư chi tiết theo Điều 29.
Kết luận
Thông tư 99/2025/TT-BTC trao cho doanh nghiệp nhiều quyền tự thiết kế hơn, nhưng mỗi quyền đi kèm nghĩa vụ ban hành quy chế và tự chịu trách nhiệm. Kế toán nên chốt bảng đối chiếu tài khoản, quy chế hạch toán và cấu hình phần mềm trước kỳ khóa sổ 31/12/2026.
Nếu doanh nghiệp cần người rà soát hệ thống sổ sách trước khi chuyển đổi, TAVA có dịch vụ rà soát sổ sách kế toán và lập báo cáo tài chính cuối năm. Bạn có thể xem thêm các bài trong chuyên mục nghiệp vụ kế toán hoặc liên hệ TAVA để trao đổi trường hợp cụ thể.