Năm 2026, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đứng trước câu hỏi: giữ Thông tư 133 hay chuyển sang Thông tư 99? Câu trả lời ngắn: cả hai đều hợp pháp. Thông tư 133/2016 vẫn còn hiệu lực, còn Thông tư 99/2025 cho phép DNNVV tự lựa chọn áp dụng. Bài viết giúp chủ doanh nghiệp và kế toán so sánh hai phương án và quyết định dựa trên nhu cầu thực tế.
Điểm cần nhớ là lựa chọn này không phải “đổi cho hợp thời”. Mỗi lần đổi chế độ kế toán, doanh nghiệp phải trình bày lại số liệu so sánh và cấu hình lại sổ sách. Vì vậy nên chọn một lần cho đúng.
1. Căn cứ pháp lý của quyền lựa chọn
Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200/2014, nhưng không thay Thông tư 133/2016. Khoản 3 Điều 31 Thông tư 99 quy định doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở ngoài công lập và các đơn vị kế toán khác được lựa chọn áp dụng Thông tư này.
Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ, vừa và siêu nhỏ hiện theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP. Doanh nghiệp nên tự rà tiêu chí lao động, doanh thu, nguồn vốn của mình trước khi lựa chọn.
2. Bảng so sánh Thông tư 133 và Thông tư 99
Thông tư 133 hay Thông tư 99: so sánh theo nhu cầu doanh nghiệp
| Tiêu chí | Thông tư 133/2016 | Thông tư 99/2025 |
|---|---|---|
| Hiệu lực | Còn hiệu lực từ 2017 | Từ năm tài chính 2026 |
| Đối tượng | DNNVV | Mọi doanh nghiệp; DNNVV tự chọn |
| Mức độ quen thuộc | Đã quen, phần mềm sẵn | Cần cấu hình mới |
| Tự thiết kế chứng từ, sổ, tài khoản | Theo quy định Thông tư 133 | Được, kèm Quy chế hạch toán |
| Tương thích tập đoàn, công ty mẹ lớn | Phải chuyển đổi khi hợp nhất | Cùng chế độ với DN lớn |
| Rủi ro thay đổi sắp tới | Dự thảo thay thế, dự kiến 2028 | Ổn định hơn trong ngắn hạn |
Bảng trên mang tính định hướng. Nội dung chi tiết từng tài khoản, mẫu báo cáo của hai thông tư cần đối chiếu văn bản gốc khi cấu hình phần mềm.
3. Khi nào nên giữ Thông tư 133?
Giữ Thông tư 133 thường hợp lý khi:
- Doanh nghiệp có quy mô ổn định, nghiệp vụ đơn giản (thương mại, dịch vụ nhỏ).
- Kế toán đã quen và phần mềm đang chạy ổn định với Thông tư 133.
- Không có công ty mẹ, nhà đầu tư hay ngân hàng yêu cầu báo cáo theo chế độ của doanh nghiệp lớn.
- Chủ doanh nghiệp muốn hạn chế chi phí chuyển đổi trong năm 2026–2027.
Lưu ý: Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo thay Thông tư 133 (hội thảo ngày 02/10/2026), dự kiến hiệu lực từ 01/01/2028. Nghĩa là doanh nghiệp giữ Thông tư 133 nhiều khả năng sẽ phải chuyển đổi một lần nữa trong tương lai. Nội dung dự thảo được phân tích tại bài dự thảo thay thế Thông tư 133.
4. Khi nào nên chuyển sang Thông tư 99?
Chuyển sang Thông tư 99 đáng cân nhắc khi:
- Doanh nghiệp là công ty con của tập đoàn, công ty mẹ áp dụng Thông tư 99 và cần hợp nhất số liệu.
- Doanh nghiệp đang tăng trưởng nhanh, dự kiến vượt quy mô DNNVV trong 1–2 năm tới.
- Doanh nghiệp chuẩn bị gọi vốn, vay ngân hàng lớn hoặc kiểm toán, cần báo cáo theo khung chung với doanh nghiệp lớn.
- Doanh nghiệp muốn tự thiết kế tài khoản chi tiết theo dự án, bộ phận để làm kế toán quản trị.
Đổi lại, doanh nghiệp phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán khi tự thiết kế, đáp ứng yêu cầu phần mềm tại Điều 28 và chuyển đổi số dư theo Điều 29. Xem thêm bài Thông tư 99/2025/TT-BTC: 10 điểm thay đổi.
5. Doanh nghiệp siêu nhỏ: thêm lựa chọn Thông tư 58/2026
Từ 01/7/2026, doanh nghiệp siêu nhỏ có chế độ kế toán riêng theo Thông tư 58/2026/TT-BTC, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày này. Doanh nghiệp siêu nhỏ cũng được chọn chế độ kế toán DNNVV thay cho Thông tư 58. Lựa chọn phải nhất quán trong năm tài chính và chỉ được đổi từ đầu năm sau.
Như vậy, một doanh nghiệp siêu nhỏ năm 2026 có thể đứng trước ba lựa chọn. Chi tiết tại bài chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ theo Thông tư 58/2026.
6. Ví dụ minh họa ra quyết định
Ví dụ minh họa, tình huống giả định:
- Công ty B kinh doanh văn phòng phẩm, 12 lao động, không có công ty mẹ. Kế toán dùng Thông tư 133 từ năm 2018, phần mềm ổn định. Phương án hợp lý: giữ Thông tư 133 năm 2026, theo dõi dự thảo để chuẩn bị chuyển đổi một lần khi văn bản mới ban hành.
- Công ty C là công ty con 100% vốn của một công ty cổ phần lớn áp dụng Thông tư 99. Mỗi quý công ty mẹ phải hợp nhất số liệu. Phương án hợp lý: chuyển sang Thông tư 99 từ đầu năm tài chính tiếp theo để thống nhất hệ thống tài khoản và mẫu báo cáo.
Trong cả hai trường hợp, quyết định nên được ghi thành văn bản (biên bản họp hoặc quyết định của giám đốc) để làm căn cứ khi kiểm toán, kiểm tra.
7. Quy trình 4 bước khi quyết định chuyển
Đánh giá nhu cầu và quy mô
Rà tiêu chí DNNVV theo Nghị định 80/2021, kế hoạch tăng trưởng, yêu cầu của công ty mẹ, ngân hàng, nhà đầu tư.
Ra quyết định bằng văn bản
Ghi rõ chế độ kế toán áp dụng và năm tài chính bắt đầu áp dụng.
Chuẩn bị chuyển đổi từ đầu năm tài chính
Lập bảng đối chiếu tài khoản, cấu hình phần mềm, ban hành quy chế nếu tự thiết kế.
Trình bày lại số liệu so sánh
Thuyết minh lý do và ảnh hưởng của việc đổi chế độ trên báo cáo tài chính năm đầu tiên.
8. Nguồn lực cần chuẩn bị nếu chuyển sang Thông tư 99
Chủ doanh nghiệp thường chỉ hỏi “có được chọn không”, ít khi hỏi “chuyển thì tốn gì”. Thực tế, một lần chuyển đổi chế độ kế toán thường cần ba nhóm nguồn lực:
- Thời gian của kế toán: lập bảng đối chiếu tài khoản, chuyển số dư, kiểm tra lại số đầu kỳ, trình bày lại số liệu so sánh. Doanh nghiệp càng nhiều tài khoản chi tiết thì khối lượng càng lớn.
- Phần mềm: cập nhật danh mục tài khoản, mẫu sổ, mẫu báo cáo; kiểm tra phần mềm đáp ứng 6 yêu cầu tối thiểu tại Điều 28 Thông tư 99, trong đó có lưu dấu vết khi sửa dữ liệu.
- Văn bản nội bộ: quyết định lựa chọn chế độ kế toán; Quy chế hạch toán kế toán nếu tự thiết kế chứng từ, sổ, tài khoản.
Doanh nghiệp nhỏ có một kế toán kiêm nhiệm nên lên kế hoạch từ quý IV năm trước, tránh dồn việc chuyển đổi vào đúng mùa quyết toán thuế và lập báo cáo tài chính.
9. Lưu ý và lỗi thường gặp
Hiểu lầm
Thông tư 133 đã bị thay thế, từ 2027 bắt buộc dùng chế độ mới.
Sự thật
Đến 25/10/2026 mới có dự thảo, dự kiến hiệu lực 01/01/2028. Thông tư 133 vẫn áp dụng bình thường.
- Đổi chế độ kế toán giữa năm tài chính, trái yêu cầu nhất quán tối thiểu một kỳ kế toán năm.
- Chuyển sang Thông tư 99 nhưng vẫn dùng mẫu báo cáo của Thông tư 133.
- Không trình bày lại số liệu so sánh trong năm đầu đổi chế độ.
- Chọn chế độ theo phần mềm sẵn có mà không xét nhu cầu báo cáo của công ty mẹ hoặc nhà đầu tư.
Kết luận
Với phần lớn doanh nghiệp nhỏ đang ổn định, giữ Thông tư 133 trong năm 2026 là phương án an toàn, ít tốn kém. Doanh nghiệp thuộc tập đoàn hoặc đang tăng trưởng nhanh nên cân nhắc Thông tư 99 để tránh chuyển đổi nhiều lần. Dù chọn phương án nào, hãy quyết định trước khi bắt đầu năm tài chính mới.
Nếu bạn cần đánh giá lựa chọn cho doanh nghiệp mình, TAVA hỗ trợ qua dịch vụ kế toán thuế trọn gói. Bạn có thể xem bảng giá hoặc đọc thêm chuyên mục nghiệp vụ kế toán.