Dự thảo thay thế Thông tư 133: 22 tài khoản, DN cần chuẩn bị gì?

Dự thảo thay thế Thông tư 133 là văn bản Bộ Tài chính đang lấy ý kiến để thay chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành năm 2016. Theo thông tin tại hội thảo ngày 02/10/2026, văn bản dự kiến ban hành cuối năm 2026 và có hiệu lực từ 01/01/2028. Điều quan trọng cần nói ngay: đến 25/10/2026, đây vẫn là dự thảo, Thông tư 133 vẫn áp dụng bình thường.

Bài viết tóm tắt các điểm thay đổi được công bố, so sánh với chế độ hiện hành và gợi ý những việc doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể chuẩn bị từ bây giờ. Mọi chi tiết dưới đây có thể thay đổi khi văn bản chính thức được ban hành.

1. Dự thảo đang ở giai đoạn nào?

Theo Thời báo Tài chính Việt Nam, ngày 02/10/2026, Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính) tổ chức hội thảo lấy ý kiến dự thảo thông tư thay Thông tư 133/2016/TT-BTC. Việc sửa đổi gắn với dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, dự kiến được Quốc hội xem xét trong năm 2026.

2. Năm điểm thay đổi chính được công bố

Một, hệ thống tài khoản tinh gọn. Dự thảo giảm từ 49 xuống 22 tài khoản. Mỗi tài khoản chỉ tương ứng một chỉ tiêu trên báo cáo tài chính, tránh tình trạng một chỉ tiêu phải lấy dữ liệu chéo từ nhiều tài khoản.

Hai, báo cáo tài chính theo thanh khoản. Dự thảo bỏ cách phân loại tài sản, nợ phải trả thành ngắn hạn – dài hạn, chuyển sang trình bày theo tính thanh khoản giảm dần. Kế toán không còn phải tái phân loại khi thời hạn còn lại dưới 12 tháng.

Ba, tăng quyền tự chủ. Doanh nghiệp được tự sửa đổi, bổ sung tài khoản cấp 1, cấp 2 theo đặc thù quản trị mà không cần xin phép. Phương án do người đại diện theo pháp luật phê duyệt, khuyến khích công bố dưới dạng sổ tay nội bộ.

Bốn, thu hẹp chênh lệch kế toán – thuế. Dự thảo hướng tới giảm các khoản chênh lệch giữa số liệu kế toán và số liệu thuế, đơn giản hóa ghi nhận một số giao dịch như biếu tặng, khuyến mại.

Năm, gắn với chuyển đổi số. Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh tính tinh gọn, phù hợp kế toán máy và kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.

3. So sánh với chế độ hiện hành

Đối với Thông tư 99, khoản 4 Điều 20 vẫn yêu cầu trình bày tài sản, nợ phải trả thành ngắn hạn và dài hạn, sắp xếp theo thanh khoản giảm dần. Như vậy, nếu dự thảo được giữ nguyên, chế độ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ đi xa hơn Thông tư 99 ở điểm này.

Thay đổi này ảnh hưởng gì đến doanh nghiệp?

Nếu được ban hành đúng như dự thảo, ba nhóm việc sẽ thay đổi trực tiếp:

• Kế toán: ít tài khoản hơn nên ghi sổ, đối chiếu đơn giản hơn. Đổi lại, các tài khoản chi tiết tự mở phải được thiết kế lại để vẫn phục vụ quản trị.
• Ngân hàng và đối tác đọc báo cáo: nhiều hợp đồng tín dụng đang dùng chỉ số tính từ tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn. Khi báo cáo không còn chia ngắn hạn – dài hạn, doanh nghiệp có thể cần thuyết minh thêm hoặc thỏa thuận lại cách tính chỉ số với bên cho vay.
• Phần mềm: danh mục tài khoản, mẫu báo cáo và bút toán tự động phải cập nhật. Cơ quan soạn thảo cho biết đang phối hợp chuẩn hóa phần mềm để kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.

Những tác động trên là nhận định của Ban biên tập dựa trên nội dung dự thảo được công bố, không phải quy định.

4. Bức tranh bốn tầng chế độ kế toán

Theo thông tin tại hội thảo, Bộ Tài chính định hình bốn tầng chế độ kế toán:

1. Hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ: Thông tư 152/2025 và Thông tư 58/2026.
2. Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Thông tư 133, sẽ được thay bằng văn bản đang dự thảo.
3. Doanh nghiệp lớn: Thông tư 99/2025.
4. Doanh nghiệp có yếu tố toàn cầu: chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS).

Doanh nghiệp siêu nhỏ hiện đã có Thông tư 58/2026 từ 01/7/2026. Chi tiết tại bài chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ.

5. Doanh nghiệp nhỏ và vừa nên chuẩn bị gì trước 2028?

Các việc trên đều có ích ngay cả khi dự thảo thay đổi. Sổ sạch, danh mục tài khoản gọn sẽ giúp lần chuyển đổi nào cũng nhanh hơn.

6. Ví dụ minh họa: một doanh nghiệp cân nhắc thời điểm chuyển đổi

Ví dụ minh họa, tình huống giả định. Công ty N là doanh nghiệp thương mại nhỏ, đang dùng Thông tư 133. Năm 2026, kế toán băn khoăn có nên chuyển ngay sang Thông tư 99 để “đi trước”.

Nếu chuyển sang Thông tư 99 từ 2027, công ty phải cấu hình lại hệ thống tài khoản, mẫu báo cáo, trình bày lại số liệu so sánh. Nếu văn bản thay Thông tư 133 có hiệu lực từ 2028 với cách trình bày gọn hơn, công ty có thể muốn chuyển thêm lần nữa. Với công ty N, không có công ty mẹ hay nhà đầu tư yêu cầu Thông tư 99, phương án hợp lý là giữ Thông tư 133, làm sạch sổ và chờ văn bản chính thức. Phân tích lựa chọn có ở bài Thông tư 133 hay Thông tư 99.

7. Lưu ý và hiểu lầm thường gặp

• Không nên tự áp dụng hệ thống 22 tài khoản theo dự thảo khi văn bản chưa ban hành.
• Không nên chép danh sách tài khoản “dự thảo” lan truyền trên mạng vào phần mềm.
• Con số và nội dung trong bài lấy từ thông tin hội thảo được báo chí đưa tin; văn bản chính thức có thể khác.

Kết luận

Dự thảo thay thế Thông tư 133 cho thấy hướng đi rõ: ít tài khoản hơn, báo cáo đơn giản hơn, doanh nghiệp tự chủ hơn và gần với số liệu thuế hơn. Tuy vậy, đây vẫn là dự thảo. Việc nên làm bây giờ là làm sạch sổ sách và theo dõi văn bản chính thức; TAVA sẽ cập nhật khi thông tư được ban hành.

Nếu doanh nghiệp muốn rà soát sổ sách để sẵn sàng cho lần chuyển đổi, bạn có thể tham khảo dịch vụ rà soát sổ sách kế toán hoặc đọc thêm chuyên mục nghiệp vụ kế toán.