Thông tư 58/2026/TT-BTC ngày 25/5/2026 là chế độ kế toán mới dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ, có hiệu lực từ 01/7/2026 và thay Thông tư 132/2018. Hai câu hỏi chủ doanh nghiệp nhỏ quan tâm nhất có câu trả lời rõ: doanh nghiệp siêu nhỏ không bắt buộc có kế toán trưởng, và được bố trí người thân của giám đốc làm kế toán. Bài viết tổng hợp các điểm chính của Thông tư 58, đối chiếu trực tiếp với văn bản.
Theo Điều 12, Thông tư 58 áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày hoặc sau ngày 01/7/2026. Doanh nghiệp có năm tài chính trùng năm dương lịch sẽ áp dụng đầy đủ từ năm tài chính 2027.
1. Thông tư 58/2026 áp dụng cho ai?
Điều 2 Thông tư 58 xác định hai nhóm:
- Doanh nghiệp siêu nhỏ: tiêu chí xác định theo pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hiện tiêu chí nằm ở Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP: số lao động tham gia BHXH bình quân năm không quá 10 người, kèm điều kiện về doanh thu hoặc tổng nguồn vốn theo lĩnh vực.
- Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh: nếu có nhu cầu thì được lựa chọn áp dụng Thông tư 58.
Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đang được sửa đổi, tiêu chí có thể thay đổi khi luật mới được thông qua. Doanh nghiệp nên tự rà tiêu chí mỗi đầu năm tài chính.
2. Có cần kế toán trưởng không?
Với doanh nghiệp không thuộc diện siêu nhỏ, quy định về kế toán trưởng vẫn theo Luật Kế toán: kế toán trưởng phải có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng và thời gian công tác thực tế tối thiểu 2 năm (trình độ đại học trở lên) hoặc 3 năm (trung cấp, cao đẳng) theo Điều 54. Xem thêm bài doanh nghiệp không có kế toán trưởng có được không.
3. Ai được làm kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ?
Khoản 1 Điều 3 Thông tư 58 cho phép doanh nghiệp siêu nhỏ bố trí một trong các nhóm sau làm kế toán:
- Người thân: cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của người đại diện theo pháp luật, người đứng đầu, giám đốc hoặc tổng giám đốc, cấp phó phụ trách tài chính – kế toán.
- Người đang làm quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người được giao thường xuyên mua, bán tài sản trong doanh nghiệp.
- Thuê dịch vụ làm kế toán theo quy định của pháp luật.
Đây là điểm khác biệt lớn. Với doanh nghiệp thông thường, Điều 52 Luật Kế toán không cho phép người thân của người đại diện, giám đốc, kế toán trưởng làm kế toán trong cùng đơn vị, trừ doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH do một cá nhân làm chủ sở hữu và các trường hợp khác do Chính phủ quy định.
Về thuê ngoài: từ 01/7/2026, Điều 70a Luật Kế toán (bổ sung bởi Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15) cho phép tổ chức kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế cung cấp dịch vụ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh khi có ít nhất một người có chứng chỉ kế toán viên. Tuy nhiên, Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP (áp dụng từ 01/7/2026 đến hết 28/02/2027) có nội dung liên quan đến chứng chỉ kế toán viên và Điều 70a; cách áp dụng cụ thể trong giai đoạn này đang chờ hướng dẫn, doanh nghiệp nên đối chiếu trước khi ký hợp đồng.
4. Sổ kế toán chọn theo phương pháp nộp thuế
Điều 4 Thông tư 58 yêu cầu doanh nghiệp siêu nhỏ căn cứ phương pháp nộp thuế GTGT và thuế TNDN để chọn danh mục sổ:
| Trường hợp | Điều | Sổ kế toán áp dụng |
|---|---|---|
| GTGT theo tỷ lệ % trên doanh thu, TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu | Điều 5 | Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (S1-DNSN) |
| GTGT theo tỷ lệ % trên doanh thu, TNDN trên thu nhập tính thuế | Điều 6 | S2a, S2b, S2c, S2d-DNSN (doanh thu; doanh thu, chi phí; vật liệu, hàng hóa; tiền) |
| GTGT khấu trừ, TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu | Điều 7 | S3a-DNSN (doanh thu), S3b-DNSN (nghĩa vụ thuế GTGT) |
| GTGT khấu trừ, TNDN trên thu nhập tính thuế | Điều 8 | S2b, S2c, S2d, S3b-DNSN |
Ngoài ra, Điều 9 gợi ý các sổ chi tiết tùy chọn: thanh toán công nợ (S4a), tài sản cố định (S4b), nghĩa vụ thuế khác (S4c), vốn chủ sở hữu (S4d). Doanh nghiệp được thiết kế thêm hoặc sửa mẫu chứng từ, sổ, miễn bảo đảm Điều 16 và khoản 1–4 Điều 24 Luật Kế toán (khoản 5 Điều 4).
Khi doanh nghiệp đổi phương pháp nộp thuế, danh mục sổ cũng đổi theo cho phù hợp.
5. Báo cáo tài chính của doanh nghiệp siêu nhỏ
Điều 10 Thông tư 58 phân biệt hai trường hợp:
- Nộp TNDN trên thu nhập tính thuế: hằng năm lập báo cáo tài chính gồm Báo cáo tình hình tài chính (B01-DNSN) và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (B02-DNSN). Hạn nộp: trong 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm.
- Nộp TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu: không bắt buộc lập báo cáo tài chính để nộp, trừ khi pháp luật khác yêu cầu. Nếu tự nguyện ghi sổ theo Điều 6 hoặc Điều 8 để quản lý, doanh nghiệp vẫn lập báo cáo nhưng chỉ lưu tại doanh nghiệp.
6. Ví dụ minh họa chọn sổ
Ví dụ minh họa, tình huống giả định. Công ty TNHH G có 4 lao động, kinh doanh dịch vụ sửa chữa, thuộc diện doanh nghiệp siêu nhỏ. Công ty nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ và thuế TNDN trên thu nhập tính thuế.
Theo Điều 8, công ty dùng sổ chi tiết doanh thu, chi phí (S2b), sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, hàng hóa (S2c), sổ chi tiết tiền (S2d) và sổ theo dõi nghĩa vụ thuế GTGT (S3b). Cuối năm, công ty lập B01-DNSN và B02-DNSN, nộp trong 90 ngày. Giám đốc có thể giao vợ mình làm kế toán và không cần bổ nhiệm kế toán trưởng.
7. Lựa chọn và chuyển tiếp
Việc cần làm khi áp dụng Thông tư 58
- Xác định doanh nghiệp còn thuộc tiêu chí siêu nhỏ theo Nghị định 80/2021
- Quyết định áp dụng Thông tư 58 hay chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa
- Xác định phương pháp nộp thuế GTGT, TNDN để chọn danh mục sổ
- Chuyển số dư tài khoản theo Thông tư 132/2018 sang các sổ mới theo Điều 11
- Ghi quyết định bố trí người làm kế toán hoặc hợp đồng thuê dịch vụ
Một số quy tắc lựa chọn cần nhớ:
- Doanh nghiệp siêu nhỏ được chọn chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa thay cho Thông tư 58, nhưng phải nhất quán trong một năm tài chính; chỉ đổi tại ngày bắt đầu năm tài chính tiếp theo (khoản 3 Điều 4).
- Nếu giữa năm không còn là doanh nghiệp siêu nhỏ, được dùng Thông tư 58 đến hết năm tài chính hiện tại (khoản 2 Điều 4).
- Điều 11 hướng dẫn chuyển số dư từ các tài khoản theo Thông tư 132/2018 (TK 1111, 1112, 1311, 3311, 211, 4111…) sang số dư đầu kỳ của các sổ tương ứng.
8. Những lỗi thường gặp
- Nghĩ rằng doanh nghiệp nhỏ nào cũng không cần kế toán trưởng. Quy định miễn chỉ dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ.
- Giao người thân làm kế toán nhưng không có văn bản phân công, khó chứng minh trách nhiệm khi có sai sót.
- Chọn sổ không khớp phương pháp nộp thuế thực tế.
- Doanh nghiệp nộp TNDN trên thu nhập tính thuế nhưng không lập, không nộp báo cáo tài chính.
- Đổi qua lại giữa Thông tư 58 và chế độ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong cùng một năm tài chính.
Kết luận
Thông tư 58/2026 giảm đáng kể gánh nặng kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ: không bắt buộc kế toán trưởng, được dùng người thân, sổ sách gắn với cách nộp thuế. Đổi lại, doanh nghiệp phải tự xác định đúng tiêu chí, phương pháp thuế và giữ chứng từ đầy đủ.
Nếu doanh nghiệp còn phân vân giữa các chế độ, xem bài Thông tư 133 hay Thông tư 99. Khi cần người làm sổ, khai thuế thay, TAVA có dịch vụ kế toán thuế trọn gói; bạn có thể xem bảng giá hoặc chuyên mục nghiệp vụ kế toán.