Quản lý thuế theo rủi ro: doanh nghiệp tự đánh giá mức tuân thủ

Quản lý thuế theo rủi ro là nguyên tắc trung tâm của Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2026. Cơ quan thuế phân loại người nộp thuế theo mức độ tuân thủ và rủi ro, dùng kết quả đó để quyết định ai cần kiểm tra, kiểm tra đến đâu. Bài viết tóm tắt những gì văn bản đã nói, những gì còn chờ hướng dẫn, và đưa ra bộ 12 câu để doanh nghiệp tự đánh giá mình đang “sạch” đến mức nào.

Tóm tắt nhanh đọc trong 30 giây

1. Từ 01/7/2026: quản lý theo mức độ tuân thủ và rủi ro (Luật 108/2025).
2. Phân loại người nộp thuế theo 4 mức (TT 89/2026, theo nguồn thứ cấp).
3. Kiểm tra ưu tiên từ xa trên dữ liệu; không còn thanh tra thuế.
4. Tự đánh giá định kỳ giúp doanh nghiệp sửa sai trước khi bị phát hiện.

1. Luật mới nói gì về quản lý theo rủi ro?

Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 (thông qua 10/12/2025, 9 chương, 53 điều) có các điểm chính liên quan:

• Quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ trong quản lý thuế (Điều 32–34).
• Không còn quy định về thanh tra thuế; kiểm tra áp dụng quản lý rủi ro, ưu tiên trực tuyến, từ xa, không trùng lặp với thanh tra, kiểm toán nhà nước (khoản 1 Điều 22).
• Hoàn, miễn, giảm thuế tự động dựa trên dữ liệu, thực hiện theo từng giai đoạn (khoản 4 Điều 18, Điều 19).
• Không xử phạt, không tính tiền chậm nộp khi chậm do sự cố kỹ thuật của Hệ thống thông tin quản lý thuế (khoản 3 Điều 36).

Các cuộc kiểm tra đã có quyết định trước 01/7/2026 mà chưa kết luận tiếp tục thực hiện theo Luật 38/2019/QH14 (khoản 3 Điều 53). Bức tranh đầy đủ về kiểm tra thuế xem bài kiểm tra thuế doanh nghiệp từ 2026.

2. Phân loại 4 mức: đã biết gì, chưa biết gì?

Nội dung	Tình trạng thông tin tại 25/10/2026
Nguyên tắc quản lý theo tuân thủ – rủi ro	Đã có trong Luật 108/2025, Điều 32–34 (nguồn A)
Số mức phân loại: 4 mức	Theo bản tóm tắt Thông tư 89/2026 (nguồn thứ cấp)
Tên gọi, tiêu chí chấm từng mức	Chưa đối chiếu toàn văn – TAVA sẽ cập nhật
Doanh nghiệp có được biết mức của mình	Chưa xác minh được cơ chế công khai
Ưu đãi thủ tục theo từng mức	Chờ hướng dẫn chi tiết

Vì tiêu chí chính thức chưa được công bố rõ, cách thực tế nhất là doanh nghiệp tự soi mình qua các dữ liệu mà cơ quan thuế chắc chắn đang có: tờ khai, hóa đơn điện tử, chứng từ nộp thuế, thông tin đăng ký.

3. Bộ 12 câu tự đánh giá mức tuân thủ

Bộ câu hỏi dưới đây là công cụ thực hành của Ban biên tập TAVA, dựa trên các nghĩa vụ đã có trong luật. Đây không phải tiêu chí chấm điểm chính thức của cơ quan thuế.

Cách đọc kết quả (gợi ý của Ban biên tập): 11–12 câu “Có” là nền tảng tốt; 8–10 câu cần khắc phục các điểm còn thiếu trong quý tới; dưới 8 câu nên rà soát tổng thể sổ sách và hồ sơ thuế trước kỳ quyết toán.

4. Vì sao những câu này quan trọng?

4.1. Nhóm đúng hạn và không nợ

Chậm nộp tờ khai bị phạt theo khung số ngày; chậm nộp tiền thuế phát sinh tiền chậm nộp 0,03%/ngày. Nợ quá hạn kéo dài còn có thể dẫn tới cưỡng chế và tạm hoãn xuất cảnh với người đại diện, chủ sở hữu hưởng lợi khi doanh nghiệp bị cưỡng chế, nợ từ 500 triệu đồng quá hạn từ 120 ngày trở lên (Điều 28 NĐ 252/2026). Chi tiết xem bài mức phạt chậm nộp tờ khai thuế 2026.

4.2. Nhóm dữ liệu khớp

Kiểm tra từ xa nghĩa là cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu trước. Doanh thu tờ khai lệch hóa đơn đầu ra, hay thuế đầu vào lệch hóa đơn đầu vào là những chênh lệch dễ phát hiện nhất.

4.3. Nhóm hóa đơn và thanh toán

Từ 01/7/2025, khoản mua từ 5 triệu đồng phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được khấu trừ GTGT (NĐ 181/2025); theo hướng dẫn của Thuế TP Hà Nội, nộp tiền mặt vào tài khoản người bán không được tính. Từ 01/7/2026, khi người bán bị kết luận dùng hóa đơn không hợp pháp, người mua phải khai bổ sung kể cả kỳ đã kiểm tra. Xem bài 8 dấu hiệu doanh nghiệp “ma” bán hóa đơn.

4.4. Nhóm tự sửa sai

Khai bổ sung và nộp đủ thuế trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thì không bị phạt hành vi khai sai. Thời hạn khai bổ sung từ 01/7/2026 là 05 năm. Xem bài khai bổ sung hồ sơ khai thuế còn 5 năm.

5. Lộ trình cải thiện mức tuân thủ trong 3 tháng

Ví dụ minh họa (giả định): Công ty E tự đánh giá được 7/12 câu “Có”. Ba điểm yếu là nợ tiền chậm nộp nhỏ, hai hóa đơn đầu vào trên 5 triệu đồng trả tiền mặt, và doanh thu quý II lệch hóa đơn do lập hóa đơn chậm. Công ty nộp tiền chậm nộp, khai bổ sung giảm thuế đầu vào của hai hóa đơn, khai bổ sung doanh thu đúng kỳ. Sau một quý, kết quả tự đánh giá lên 10/12.

6. Tuân thủ thuế là việc của cả doanh nghiệp

Phần lớn dữ liệu cơ quan thuế nhìn thấy không do phòng kế toán tạo ra. Hóa đơn đầu vào đến từ bộ phận mua hàng, thời điểm lập hóa đơn đầu ra phụ thuộc bộ phận bán hàng và kho, số thuế TNCN phụ thuộc bảng lương của bộ phận nhân sự. Vì vậy, mức độ tuân thủ là kết quả của cả quy trình:

Bộ phận	Việc ảnh hưởng tới mức tuân thủ
Ban giám đốc	Phê duyệt thanh toán đúng tài khoản người bán, không chấp nhận “hóa đơn rời”
Mua hàng	Kiểm tra nhà cung cấp, lưu hợp đồng, biên bản giao nhận
Bán hàng, kho	Chuyển chứng từ giao hàng kịp thời để lập hóa đơn đúng thời điểm
Nhân sự	Cập nhật hợp đồng lao động, người phụ thuộc, số định danh cá nhân
Kế toán	Đối chiếu dữ liệu, nộp đúng hạn, khai bổ sung khi phát hiện sai

Doanh nghiệp thuê dịch vụ kế toán nên thống nhất bằng văn bản ai chịu trách nhiệm từng đầu việc trên. Thuê dịch vụ không chuyển giao toàn bộ trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp, xem bài bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán từ 01/7/2026.

Những lỗi thường gặp

• Nghĩ bỏ thanh tra là bớt rủi ro, nên lơ là đối chiếu dữ liệu.
• Chỉ quan tâm số thuế phải nộp, bỏ qua việc nộp đúng hạn.
• Để thông tin đăng ký lỗi thời, đặc biệt địa chỉ trụ sở sau khi chuyển văn phòng.
• Coi bộ tự đánh giá là tiêu chí chính thức. Đây chỉ là công cụ tham khảo.

Kết luận

Quản lý thuế theo rủi ro khiến dữ liệu trở thành “hồ sơ năng lực” của doanh nghiệp trước cơ quan thuế. Khi tiêu chí chính thức của từng mức phân loại còn chờ hướng dẫn, tự đánh giá định kỳ theo các nghĩa vụ đã rõ là cách chủ động nhất.

Nếu kết quả tự đánh giá chưa như mong muốn, bạn có thể tham khảo dịch vụ rà soát sổ sách kế toán của TAVA để được kiểm tra toàn diện trước kỳ quyết toán.