Khấu trừ thuế GTGT khi mua trả chậm, trả góp theo NĐ 144/2026

Khấu trừ thuế GTGT khi mua trả chậm, trả góp có cơ chế riêng: doanh nghiệp được khấu trừ tạm ngay khi có hợp đồng và hóa đơn; đến hạn thanh toán mà chưa có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì phải điều chỉnh giảm. Điểm mới quan trọng từ 20/6/2026: Nghị định 144/2026/NĐ-CP cho phép kê khai khấu trừ lại khi sau đó doanh nghiệp thanh toán bằng chuyển khoản. Bài viết hướng dẫn từng bước, kèm ví dụ minh họa cách kê khai qua các kỳ.

Căn cứ: Nghị định 181/2025 và Nghị định 144/2026

Điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào được quy định tại Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15 (Điều 14) và Nghị định 181/2025/NĐ-CP (Điều 26). Hàng hóa, dịch vụ mua vào từ 05 triệu đồng trở lên (đã gồm thuế GTGT) phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Với giao dịch trả chậm, trả góp, quy định được thiết kế theo hai giai đoạn:

Giai đoạn	Quy định	Áp dụng từ
Khi mua	Khấu trừ dựa trên hợp đồng, hóa đơn	01/7/2025 (NĐ 181/2025)
Đến hạn thanh toán, chưa có chứng từ không dùng tiền mặt	Kê khai điều chỉnh giảm tại kỳ phát sinh nghĩa vụ thanh toán	01/7/2025 (NĐ 181/2025)
Sau đó có chứng từ không dùng tiền mặt	Kê khai khấu trừ lại tại kỳ phát sinh chứng từ	20/6/2026 (NĐ 144/2026)

Nghị định 144/2026 ban hành ngày 05/5/2026, có hiệu lực từ 20/6/2026, sửa nhiều nội dung của Nghị định 181/2025, trong đó có cơ chế khấu trừ lại cho hàng mua trả chậm.

Bước 1: Khấu trừ tạm khi có hợp đồng và hóa đơn

Khi mua hàng hóa, dịch vụ theo hình thức trả chậm, trả góp, doanh nghiệp được kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào ngay tại kỳ nhận hóa đơn, dù chưa trả tiền. Hồ sơ cần có:

• Hợp đồng mua bán bằng văn bản, ghi rõ hình thức trả chậm hoặc trả góp, thời hạn và phương thức thanh toán không dùng tiền mặt.
• Hóa đơn GTGT hợp pháp mang tên doanh nghiệp.
• Các điều kiện khấu trừ chung khác (hàng hóa phục vụ hoạt động chịu thuế…).

Thời hạn thanh toán ghi trong hợp đồng là mốc then chốt. Kế toán nên đưa ngày đến hạn vào sổ theo dõi công nợ phải trả ngay khi ghi nhận hóa đơn.

Bước 2: Điều chỉnh giảm khi đến hạn chưa thanh toán

Đến thời hạn thanh toán theo hợp đồng mà doanh nghiệp không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, doanh nghiệp phải kê khai điều chỉnh giảm số thuế GTGT đã khấu trừ tương ứng, tại kỳ tính thuế phát sinh nghĩa vụ thanh toán.

Ba tình huống dẫn tới điều chỉnh giảm:

1. Đến hạn nhưng chưa trả tiền.
2. Đến hạn và trả bằng tiền mặt.
3. Đến hạn và nộp tiền mặt vào tài khoản người bán – trường hợp này không được coi là thanh toán không dùng tiền mặt.

Với hợp đồng trả góp nhiều kỳ, việc xác định số thuế phải điều chỉnh gắn với từng khoản đến hạn theo lịch thanh toán của hợp đồng. Doanh nghiệp nên lập bảng phân bổ thuế GTGT theo từng kỳ thanh toán để kiểm soát.

Bước 3: Khấu trừ lại khi có chứng từ sau đó

Từ 20/6/2026, nếu sau khi đã điều chỉnh giảm, doanh nghiệp thanh toán bằng hình thức không dùng tiền mặt, doanh nghiệp được kê khai khấu trừ lại số thuế đã điều chỉnh giảm, tại kỳ phát sinh chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Ví dụ minh họa qua các kỳ kê khai

Ví dụ minh họa (số liệu giả định): công ty V khai GTGT theo tháng. Tháng 7/2026, công ty mua một máy đóng gói giá 200.000.000 đồng, thuế GTGT 8% là 16.000.000 đồng, tổng 216.000.000 đồng. Hợp đồng quy định trả chậm toàn bộ, hạn thanh toán 31/8/2026, bằng chuyển khoản.

Kỳ khai	Sự kiện	Kê khai thuế GTGT đầu vào
Tháng 7/2026	Nhận hóa đơn, có hợp đồng	Khấu trừ 16.000.000 đồng
Tháng 8/2026	Đến hạn 31/8, chưa thanh toán	Điều chỉnh giảm 16.000.000 đồng
Tháng 10/2026	Chuyển khoản 216.000.000 đồng ngày 15/10	Khấu trừ lại 16.000.000 đồng

Nếu ngày 15/10/2026 công ty trả bằng tiền mặt thay vì chuyển khoản, công ty không được khấu trừ lại. Khoản thuế 16.000.000 đồng khi đó không được khấu trừ.

Với thuế suất 8%, lưu ý giảm 2% thuế GTGT áp dụng đến hết 31/12/2026 theo Nghị quyết 204/2025/QH15. Hóa đơn lập trong thời gian này áp dụng thuế suất 8% cho hàng hóa không thuộc danh mục loại trừ.

Soạn hợp đồng trả chậm sao cho dễ kiểm soát thuế

Vì mốc điều chỉnh giảm phụ thuộc hoàn toàn vào thời hạn thanh toán ghi trong hợp đồng, cách soạn hợp đồng ảnh hưởng trực tiếp tới việc kê khai. Một số gợi ý thực hành của TAVA (không phải yêu cầu bắt buộc của pháp luật):

• Ghi rõ ngày đến hạn của từng khoản thanh toán thay vì “trong vòng … ngày kể từ khi nghiệm thu” mơ hồ.
• Ghi rõ phương thức chuyển khoản và số tài khoản của người bán.
• Với trả góp, đính kèm lịch thanh toán ghi số tiền gồm thuế của từng kỳ.
• Nếu cần lùi hạn, ký phụ lục trước khi hạn cũ đến.

Ảnh hưởng tới chi phí được trừ thuế TNDN

Với thuế TNDN, từ 15/12/2025 khoản chi từ 5 triệu đồng mỗi lần thanh toán phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được trừ. Riêng hàng mua chưa thanh toán tại thời điểm ghi nhận chi phí, điểm c3 khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP cho phép tính vào chi phí được trừ; nếu khi thanh toán không có chứng từ không dùng tiền mặt thì doanh nghiệp kê khai, điều chỉnh giảm chi phí đối với phần giá trị đó vào kỳ tính thuế phát sinh việc thanh toán bằng tiền mặt.

Với tài sản cố định như ví dụ trên, chi phí được trừ là khấu hao theo quy định; doanh nghiệp cần bảo đảm khi đến hạn, khoản thanh toán được thực hiện không dùng tiền mặt để không phát sinh rủi ro bị loại chi phí.

Những lỗi thường gặp

Quên điều chỉnh giảm là lỗi gây hậu quả lớn nhất: khi bị phát hiện, doanh nghiệp có thể bị truy thu số thuế đã khấu trừ, tính tiền chậm nộp và phạt khai sai 20%. Nếu tự phát hiện, nên khai bổ sung sớm theo hướng dẫn tại bài khai bổ sung hồ sơ khai thuế trong 5 năm.

Kết luận

Cơ chế khấu trừ cho hàng mua trả chậm, trả góp gồm ba nhịp: khấu trừ tạm, điều chỉnh giảm khi đến hạn chưa trả, khấu trừ lại khi có chứng từ chuyển khoản. Điều quan trọng nhất là theo dõi chặt ngày đến hạn trong hợp đồng và luôn thanh toán qua ngân hàng. Đọc thêm về ngưỡng 5 triệu tại bài hóa đơn từ 5 triệu phải chuyển khoản và tổng quan tại Luật thuế GTGT 48/2024.

Nếu doanh nghiệp có nhiều hợp đồng trả chậm, trả góp cần theo dõi, TAVA có thể đảm nhận việc kê khai và kiểm soát công nợ qua gói kế toán thuế trọn gói. Bạn có thể liên hệ để được tư vấn.