Thông tư 99/2025 thay Thông tư 200/2014 từ năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau 01/01/2026, và có nhiều điểm tác động riêng tới doanh nghiệp FDI. Doanh nghiệp chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ được chọn ngoại tệ (thường là USD) làm đơn vị tiền tệ kế toán. Nhưng BCTC nộp cơ quan nhà nước và BCTC kiểm toán phải trình bày bằng đồng Việt Nam, theo phương pháp chuyển đổi tại Điều 6. Bài viết đi vào các điểm FDI cần làm đúng ngay từ BCTC năm 2026; phần thay đổi chung xem bài Thông tư 99/2025: 10 điểm thay đổi.
1. Thông tư 99 áp dụng cho doanh nghiệp FDI từ khi nào?
Thông tư 99/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025, hiệu lực từ 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026 (khoản 1 Điều 31), cho doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế (Điều 2). Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo chế độ kế toán của Ngân hàng Nhà nước.
Điểm doanh nghiệp FDI hay nhầm là năm tài chính lệch năm dương lịch. Nhiều công ty con Nhật Bản, Ấn Độ dùng năm tài chính từ 01/4 đến 31/3.
| Năm tài chính | Chế độ áp dụng |
|---|---|
| 01/01/2026 – 31/12/2026 | Thông tư 99 |
| 01/4/2025 – 31/3/2026 | Chế độ cũ (Thông tư 200 hoặc 133) |
| 01/4/2026 – 31/3/2027 | Thông tư 99 |
| 01/7/2025 – 30/6/2026 | Chế độ cũ |
Điều 1 Thông tư 99 cũng nhắc lại: thông tư hướng dẫn chứng từ, tài khoản, sổ và BCTC; nghĩa vụ thuế xác định theo pháp luật thuế. Chênh lệch giữa số kế toán và số thuế vẫn phải điều chỉnh khi quyết toán.
2. Chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ kế toán (Điều 4)
Đơn vị tiền tệ kế toán mặc định là đồng Việt Nam. Doanh nghiệp chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ được chọn một ngoại tệ để ghi sổ, nếu đáp ứng các yếu tố tại khoản 2, 3, 4 Điều 4, và tự chịu trách nhiệm về lựa chọn đó.
Xét yếu tố chính (khoản 2)
Đồng tiền ảnh hưởng chính tới giá bán, thường dùng để niêm yết giá và thanh toán; đồng tiền ảnh hưởng chính tới chi phí nhân công, nguyên vật liệu và chi phí khác.
Nếu chưa xác định được, xét yếu tố phụ (khoản 3)
Đồng tiền dùng để huy động tài chính (phát hành công cụ nợ, vốn); đồng tiền thường xuyên thu được và dùng để tích trữ.
Giữ ổn định (khoản 4)
Đã chọn thì không đổi, trừ khi có thay đổi lớn về quản lý, kinh doanh dẫn tới thay đổi trọng yếu.
Ví dụ minh họa (giả định): Công ty H gia công xuất khẩu, 90% doanh thu bán cho công ty mẹ bằng USD, nguyên liệu nhập khẩu thanh toán bằng USD, chỉ lương và chi phí địa phương trả bằng VND. Công ty H có cơ sở chọn USD làm đơn vị tiền tệ kế toán. Ngược lại, Công ty K phân phối hàng trong nước, bán hàng và trả lương bằng VND dù vốn góp bằng USD: yếu tố chính nghiêng về VND, nên dùng VND.
3. Đổi đơn vị tiền tệ kế toán (Điều 5)
Doanh nghiệp chỉ được đổi đơn vị tiền tệ kế toán khi có thay đổi lớn về hoạt động khiến đơn vị đang dùng không còn đáp ứng Điều 4, và chỉ tại thời điểm bắt đầu niên độ kế toán mới.
Khi đổi, Thông tư 99 hướng dẫn:
- Số dư trên sổ và Báo cáo tình hình tài chính chuyển sang đơn vị mới theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình (trung bình cộng giữa tỷ giá mua và bán chuyển khoản) của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên giao dịch, tại ngày thay đổi.
- Cột kỳ trước trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ dùng tỷ giá trung bình đó của kỳ trước liền kề.
- Thuyết minh lý do thay đổi và ảnh hưởng tới BCTC.
“Ngân hàng thường xuyên giao dịch” là ngân hàng mà doanh nghiệp có tần suất hoặc giá trị giao dịch nhiều hơn các ngân hàng khác. Doanh nghiệp FDI nên ghi rõ ngân hàng này trong quy chế hạch toán để áp dụng nhất quán.
4. Chuyển đổi BCTC từ ngoại tệ sang đồng Việt Nam (Điều 6)
Đây là điểm quan trọng nhất với FDI ghi sổ bằng ngoại tệ. Theo Điều 6, BCTC mang tính pháp lý để công bố và nộp cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam là BCTC trình bày bằng đồng Việt Nam, trừ khi pháp luật có quy định khác. BCTC được kiểm toán theo luật cũng là bản trình bày bằng đồng Việt Nam.
Tỷ giá quy đổi khi chuyển BCTC ngoại tệ sang VND (Điều 6 Thông tư 99)
| Khoản mục | Tỷ giá áp dụng |
|---|---|
| Tài sản, nợ phải trả | Tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình tại ngày kết thúc kỳ |
| Vốn góp, thặng dư vốn, vốn khác, quyền chọn chuyển đổi trái phiếu | Tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày góp vốn |
| Chênh lệch đánh giá lại tài sản | Tỷ giá thực tế tại ngày đánh giá |
| Lợi nhuận chưa phân phối, các quỹ trích từ lợi nhuận | Phần phát sinh từng kỳ: tính theo các khoản mục kết quả kinh doanh; phần còn lại: tỷ giá ghi sổ của khoản mục |
| Doanh thu, chi phí, lưu chuyển tiền | Tỷ giá thực tế lúc phát sinh, hoặc bình quân kỳ nếu xấp xỉ |
Tỷ giá bình quân kỳ chỉ được dùng khi chênh lệch với tỷ giá thực tế không vượt biên độ tỷ giá giao ngay theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Chênh lệch phát sinh do chuyển đổi ghi vào chỉ tiêu “Chênh lệch tỷ giá hối đoái” thuộc vốn chủ sở hữu, và phải thuyết minh ảnh hưởng.
Ví dụ minh họa (số giả định, đơn vị nghìn USD và tỷ đồng): Cuối năm 2026, Công ty H có tổng tài sản 2.000 nghìn USD, nợ phải trả 800 nghìn USD, vốn góp 1.000 nghìn USD (góp khi tỷ giá 24.000 đ/USD), lợi nhuận chưa phân phối 200 nghìn USD.
- Giả sử tỷ giá trung bình cuối kỳ 26.000 đ/USD: tài sản = 52 tỷ đồng; nợ phải trả = 20,8 tỷ đồng → tài sản thuần = 31,2 tỷ đồng.
- Vốn góp quy đổi theo tỷ giá ngày góp: 1.000 × 24.000 = 24 tỷ đồng.
- Giả sử lợi nhuận chưa phân phối quy đổi theo kết quả kinh doanh từng kỳ là 5 tỷ đồng.
- Chênh lệch tỷ giá hối đoái (vốn chủ sở hữu) = 31,2 − 24 − 5 = 2,2 tỷ đồng.
5. Các điểm khác của Thông tư 99 liên quan FDI
Theo bản tin của KPMG và nội dung Thông tư:
- Thuế tối thiểu toàn cầu: bổ sung tài khoản 82112 – chi phí thuế TNDN bổ sung theo quy định về thuế tối thiểu toàn cầu, kèm yêu cầu thuyết minh. Áp dụng cho đơn vị hợp thành của tập đoàn thuộc diện Nghị quyết 107/2023/QH15.
- Tài khoản 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận: hữu ích khi theo dõi lợi nhuận phải trả nhà đầu tư nước ngoài.
- Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC): đánh giá đồng kiểm soát theo bản chất hơn hình thức.
- Quy chế hạch toán: doanh nghiệp được tự thiết kế chứng từ, sổ, sửa tài khoản nếu ban hành quy chế – tiện để ánh xạ với hệ thống tài khoản của tập đoàn.
- Đơn vị trực thuộc (Điều 7): BCTC nộp cơ quan có thẩm quyền phải gồm thông tin của trụ sở chính và mọi chi nhánh, dù có phân cấp cho chi nhánh lập BCTC hay không.
6. Doanh nghiệp FDI cần chuẩn bị gì trước BCTC năm 2026?
Việc nên làm trước khi khóa sổ năm tài chính 2026
- Xác định đúng năm tài chính đầu tiên áp dụng Thông tư 99
- Đánh giá lại đơn vị tiền tệ kế toán theo tiêu chí Điều 4, lưu hồ sơ đánh giá
- Chọn và ghi vào quy chế ngân hàng thương mại "thường xuyên giao dịch"
- Lập bảng chuyển đổi BCTC ngoại tệ sang VND theo Điều 6
- Ánh xạ hệ thống tài khoản mới với tài khoản của tập đoàn
- Kiểm tra nghĩa vụ thuế tối thiểu toàn cầu và tài khoản 82112
- Ký hợp đồng kiểm toán sớm – FDI phải kiểm toán hằng năm
Doanh nghiệp FDI phải kiểm toán BCTC hằng năm bất kể quy mô. Xem bài kiểm toán doanh nghiệp FDI. Việc chuyển số dư từ Thông tư 200 sang Thông tư 99 xem tại chuyển đổi số dư Thông tư 200 sang Thông tư 99.
7. Những lỗi thường gặp
- Áp Thông tư 99 sớm cho năm tài chính bắt đầu trước 01/01/2026.
- Nộp BCTC bằng USD cho cơ quan thuế, cơ quan đăng ký.
- Dùng tỷ giá cuối kỳ cho cả vốn góp, làm sai chênh lệch tỷ giá trong vốn chủ sở hữu.
- Dùng tỷ giá của nhiều ngân hàng không nhất quán giữa các kỳ.
- Đổi đơn vị tiền tệ giữa năm – chỉ được đổi đầu niên độ mới.
- Quên thuyết minh ảnh hưởng của chuyển đổi BCTC.
Kết luận
Với doanh nghiệp FDI, phần khó nhất của Thông tư 99 không nằm ở tên tài khoản mà ở đơn vị tiền tệ và chuyển đổi BCTC sang đồng Việt Nam. Nên chuẩn hóa quy chế hạch toán và bảng chuyển đổi ngay trong quý IV/2026. Xem các bài khác tại chuyên mục Tập đoàn & FDI.
TAVA hỗ trợ lập báo cáo tài chính cuối năm cho doanh nghiệp FDI, gồm bảng chuyển đổi ngoại tệ và đối chiếu với báo cáo tập đoàn. Tham khảo bảng giá hoặc liên hệ TAVA.