Khấu trừ 10% thuế TNCN là nghĩa vụ của doanh nghiệp khi trả tiền công, thù lao cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng. Theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, ngưỡng bắt buộc khấu trừ nay là từ 5 triệu đồng/lần trở lên, thay cho mức 2 triệu đồng/lần trước đây. Bài viết giải thích ai thuộc diện khấu trừ 10%, cách tính, xử lý giai đoạn chuyển tiếp năm 2026 và những việc kế toán cần làm với cộng tác viên.
1. Khấu trừ 10% thuế TNCN áp dụng cho ai?
Điều 50 Nghị định 253/2026/NĐ-CP chia việc khấu trừ thuế từ tiền lương, tiền công thành hai nhóm:
Khấu trừ theo biểu lũy tiến hay khấu trừ 10%?
| Đối tượng | Cách khấu trừ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ký HĐLĐ từ 3 tháng trở lên | Biểu lũy tiến 5 bậc | Kể cả ký từ 3 tháng ở nhiều nơi |
| Không ký HĐLĐ hoặc ký dưới 3 tháng, chi từ 5 triệu/lần | 10% trên thu nhập trước khi trả | Bắt buộc |
| Như trên, chi dưới 5 triệu/lần | Không bắt buộc | Khấu trừ 10% nếu cá nhân yêu cầu |
| Người đã nghỉ việc nhận khoản chi sau | 10% nếu từ 5 triệu/lần | Áp dụng như vãng lai |
Nhóm khấu trừ 10% gồm phổ biến: cộng tác viên viết bài, dịch thuật, thiết kế; giảng viên thỉnh giảng; người làm thời vụ ngắn hạn; thành viên hội đồng thuê ngoài; freelancer, KOL nhận thù lao theo hợp đồng dịch vụ mà không đăng ký kinh doanh. Theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Điều 8), thù lao cung cấp dịch vụ của cá nhân không đăng ký kinh doanh được xếp vào thu nhập từ tiền lương, tiền công.
Khoản chi nào không thuộc diện khấu trừ 10% này?
Mức 10% từ 5 triệu đồng/lần chỉ áp dụng cho tiền lương, tiền công, thù lao. Các khoản doanh nghiệp trả cho cá nhân dưới đây có cách tính riêng theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, không áp ngưỡng 5 triệu:
- Trả lãi tiền vay cho cá nhân: thu nhập từ đầu tư vốn, thuế suất 5% trên thu nhập từng lần. Xem bài cũ về tiền lãi cá nhân cho doanh nghiệp vay.
- Trả thưởng trong chương trình khuyến mại, cuộc thi có thưởng: 10% trên phần giá trị giải thưởng vượt 20 triệu đồng mỗi lần (ngưỡng 20 triệu theo Luật 109/2025/QH15, áp dụng từ 01/7/2026).
- Trả tiền bản quyền, chuyển giao công nghệ: 5% trên phần vượt 20 triệu đồng theo từng hợp đồng. Riêng nhuận bút theo chế độ nhuận bút lại là tiền lương, tiền công.
- Trả tiền thuê nhà, thuê tài sản của cá nhân: theo quy định về thuế đối với cá nhân cho thuê tài sản.
2. Ngưỡng mới 5 triệu đồng/lần so với ngưỡng cũ
| Nội dung | Quy định cũ | Quy định mới |
|---|---|---|
| Ngưỡng bắt buộc khấu trừ 10% | Từ 2 triệu đồng/lần | Từ 5 triệu đồng/lần |
| Căn cứ | Thông tư 111/2013/TT-BTC (Điều 25) | Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Điều 50) |
| Hiệu lực | Đến khi bị thay thế | Từ 01/7/2026 |
3. Cách tính số thuế khấu trừ 10%
Số thuế khấu trừ = Tổng thu nhập trả cho cá nhân mỗi lần × 10%. Lưu ý:
- Khấu trừ trên thu nhập trước khi trả, không trừ giảm trừ gia cảnh.
- Ngưỡng 5 triệu đồng xét theo mỗi lần chi trả.
- Nếu doanh nghiệp cam kết trả “net” (người nhận được đủ số thỏa thuận), cần quy đổi ra thu nhập trước thuế. Nguyên tắc quy đổi xem tại bài quy đổi lương net sang gross.
Ví dụ minh họa
Các ví dụ sau dùng số giả định, khoản chi từ tháng 7/2026, người nhận là cá nhân cư trú không ký HĐLĐ.
- Cộng tác viên viết bài nhận 8 triệu đồng. Từ 5 triệu trở lên → khấu trừ 8.000.000 × 10% = 800.000 đồng, thực nhận 7.200.000 đồng.
- Giảng viên thỉnh giảng nhận 4,5 triệu đồng/buổi. Dưới 5 triệu → không bắt buộc khấu trừ, trừ khi giảng viên yêu cầu.
- Đúng 5 triệu đồng. Ngưỡng là “từ 5 triệu đồng trở lên” → phải khấu trừ 500.000 đồng.
Thử nhanh 1 câu
Tháng 9/2026, công ty trả phí dịch thuật 12 triệu đồng cho một người không ký HĐLĐ. Công ty khấu trừ bao nhiêu?
- Không khấu trừ vì người này chưa có mã số thuế
- 1,2 triệu đồng
- Tính theo biểu lũy tiến sau giảm trừ 15,5 triệu
Xem đáp án
Đáp án: 1,2 triệu đồng = 12 triệu × 10%. Khoản chi từ 5 triệu đồng/lần cho cá nhân cư trú không ký HĐLĐ phải khấu trừ 10% (Điều 50 NĐ 253/2026). Mã số thuế cá nhân nay là số định danh trên thẻ Căn cước.
4. Chia nhỏ khoản chi để dưới 5 triệu có được không?
Ngưỡng tính theo từng lần chi trả, nên có người nghĩ đến việc chia một hợp đồng thành nhiều lần dưới 5 triệu. TAVA khuyến nghị không làm như vậy vì:
- Việc chia nhỏ không làm giảm nghĩa vụ thuế cuối cùng. Thu nhập vẫn được cộng khi cá nhân quyết toán, và tổ chức trả thu nhập vẫn phải tổng hợp thu nhập đã chi.
- Chia nhỏ không phù hợp với thỏa thuận thực tế có thể bị xem là khai sai, đặc biệt khi chứng từ thanh toán và hợp đồng không khớp.
- Người nhận mất cơ hội có chứng từ khấu trừ để đối chiếu khi quyết toán.
Nếu cá nhân thực sự có thu nhập thấp, cách đúng là làm bản cam kết không khấu trừ 10% khi đủ điều kiện.
5. Doanh nghiệp cần làm gì khi trả tiền cho cộng tác viên?
Ký hợp đồng, thu thập thông tin
Ghi rõ nội dung công việc, số tiền, thời hạn; lấy số định danh cá nhân dùng làm mã số thuế.
Khấu trừ khi chi trả
Từ 5 triệu đồng/lần trở lên: khấu trừ 10% trước khi trả; dưới 5 triệu: chỉ khấu trừ nếu cá nhân yêu cầu.
Lập chứng từ khấu trừ
Lập và cấp chứng từ khấu trừ thuế cho cá nhân theo quy định về hóa đơn, chứng từ hiện hành.
Khai thuế theo quý
Từ 01/7/2026 khai số thuế đã khấu trừ theo quý (Điều 22 khoản 1 Thông tư 89/2026/TT-BTC; tờ khai 05/KK-TNCN tại Phụ lục I), hạn nộp chậm nhất ngày cuối cùng của tháng đầu quý sau.
Quyết toán năm
Lập tờ khai 05/QTT-TNCN và các bảng kê; tổng hợp cả người đã khấu trừ và người làm cam kết chưa khấu trừ.
Cách lập chứng từ khấu trừ điện tử theo quy định hóa đơn, chứng từ mới được hướng dẫn tại bài chứng từ khấu trừ thuế TNCN điện tử.
6. Cá nhân bị khấu trừ 10% có phải quyết toán không?
Khấu trừ 10% chỉ là tạm nộp. Số thuế thực tế của cả năm được tính lại theo biểu 5 bậc khi quyết toán, sau khi trừ giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng và các khoản được trừ khác. Từ kỳ 2026:
- Người có nguồn lương chính và thêm thu nhập vãng lai bình quân tháng không quá 15 triệu đồng đã khấu trừ 10% thì không quyết toán phần này, vẫn được ủy quyền. Chi tiết tại bài thu nhập vãng lai có phải quyết toán thuế.
- Người chỉ có thu nhập vãng lai, tổng năm thấp, đã bị khấu trừ có thể tự quyết toán để đề nghị hoàn phần nộp thừa.
- Người có thu nhập vãng lai lớn, số thuế phải nộp cao hơn số đã khấu trừ thì phải tự quyết toán và nộp thêm.
7. Những lỗi thường gặp
Hiểu lầm
Nhận dưới 5 triệu/lần không bị khấu trừ thì không phải nộp thuế.
Sự thật
Không bị khấu trừ không có nghĩa là không phải nộp. Thu nhập vẫn cộng vào khi quyết toán nếu cá nhân thuộc diện phải quyết toán.
- Áp 10% cho người ký HĐLĐ từ 3 tháng ở công ty thứ hai. Người này phải khấu trừ theo biểu lũy tiến.
- Trừ giảm trừ gia cảnh trước khi khấu trừ 10%. Khấu trừ 10% tính trên toàn bộ thu nhập trả mỗi lần.
- Không tổng hợp người dưới ngưỡng vào hồ sơ quyết toán của tổ chức.
- Nhầm cá nhân kinh doanh có đăng ký với cộng tác viên. Cá nhân có đăng ký kinh doanh xử lý theo quy định thuế kinh doanh.
Nếu doanh nghiệp có nhiều cộng tác viên và cần chuẩn hóa hợp đồng, chứng từ khấu trừ và hồ sơ quyết toán, TAVA có dịch vụ kế toán thuế trọn gói và quyết toán thuế TNCN. Xem bảng giá để biết thêm.
Kết luận
Ngưỡng khấu trừ 10% thuế TNCN nay là từ 5 triệu đồng/lần theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, áp dụng cho cá nhân cư trú không ký HĐLĐ hoặc ký dưới 3 tháng. Doanh nghiệp cần khấu trừ đúng ngưỡng, lập chứng từ, khai theo quý và tổng hợp đủ khi quyết toán; cá nhân nên giữ chứng từ để quyết toán hoặc đề nghị hoàn. Xem thêm chuyên mục Thuế TNCN.