QDMTT và IIR là hai quy tắc Việt Nam dùng để thu thuế tối thiểu toàn cầu theo Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP. Nói ngắn gọn: QDMTT thu phần thuế thiếu phát sinh tại Việt Nam từ các đơn vị hợp thành của tập đoàn ở Việt Nam; còn IIR thu phần thuế thiếu phát sinh ở nước ngoài, thông qua công ty mẹ đặt tại Việt Nam. Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam chủ yếu liên quan đến QDMTT.
Bài viết giải thích hai khái niệm bằng ngôn ngữ đơn giản, kèm ví dụ và danh mục hồ sơ để kế toán thuế tập đoàn dễ nắm.
Bối cảnh: vì sao cần hai quy tắc?
Thuế tối thiểu toàn cầu yêu cầu tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR (trong ít nhất 2/4 năm liền kề) chịu thuế suất thực tế tối thiểu 15% tại mỗi quốc gia. Câu hỏi đặt ra là: nếu một nước thu thấp hơn 15%, ai sẽ thu phần chênh lệch?
- Nước nơi phát sinh thu nhập có thể tự thu, bằng thuế bổ sung nội địa: đó là QDMTT.
- Nước nơi đặt công ty mẹ có thể thu thay, bằng quy tắc tổng hợp thu nhập: đó là IIR.
Nếu Việt Nam không có QDMTT, phần thuế thiếu của công ty con FDI tại Việt Nam có thể bị nước của công ty mẹ thu thông qua IIR của nước đó. Vì vậy, Việt Nam áp dụng cả hai, để vừa thu phần thuế thiếu phát sinh trong nước, vừa thu phần thuế thiếu của công ty con Việt Nam ở nước ngoài. Tổng quan về thuế tối thiểu toàn cầu có tại bài thuế tối thiểu toàn cầu 15% ở Việt Nam.
Một số thuật ngữ cần biết trước
| Thuật ngữ | Cách hiểu đơn giản |
|---|---|
| Đơn vị hợp thành | Công ty, chi nhánh, cơ sở thường trú thuộc tập đoàn, được hợp nhất vào báo cáo của công ty mẹ tối cao |
| Công ty mẹ tối cao | Công ty đứng đầu chuỗi sở hữu, lập báo cáo tài chính hợp nhất của tập đoàn |
| Thu nhập ròng GloBE | Lợi nhuận kế toán đã điều chỉnh theo quy tắc GloBE |
| ETR | Thuế suất thực tế = thuế thuộc phạm vi đã điều chỉnh / thu nhập ròng GloBE |
| SBIE | Phần giảm trừ dựa trên tài sản hữu hình và tiền lương |
Về thời điểm áp dụng, Nghị định 236/2025 có hiệu lực từ 15/10/2025 và áp dụng từ năm tài chính 2024. Theo khoản 1 Điều 23, năm tài chính 2024 là năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2024; riêng đơn vị hợp thành áp dụng QDMTT xác định năm tài chính theo công ty mẹ tối cao mà năm đó bắt đầu trong tháng 12/2023 thì cũng được coi là năm tài chính 2024. Tập đoàn có năm tài chính không trùng năm dương lịch cần xác định kỹ năm tài chính đầu tiên thuộc phạm vi.
QDMTT là gì?
QDMTT (Qualified Domestic Minimum Top-up Tax) là thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn. Quy tắc này áp cho các đơn vị hợp thành tại Việt Nam của tập đoàn thuộc diện.
Cơ chế hoạt động:
- Gộp thu nhập ròng GloBE và thuế TNDN thuộc phạm vi của mọi đơn vị hợp thành tại Việt Nam.
- Tính thuế suất thực tế (ETR) tại Việt Nam.
- Nếu ETR dưới 15%, tính thuế bổ sung trên phần lợi nhuận sau giảm trừ SBIE.
- Nộp thuế bổ sung vào ngân sách Việt Nam.
Theo khoản 2 Điều 4 Nghị định 236/2025, khi tập đoàn có nhiều đơn vị hợp thành tại Việt Nam, đơn vị hợp thành chịu trách nhiệm kê khai xác định nghĩa vụ QDMTT cho tất cả; tập đoàn tự quyết định phân bổ số thuế bổ sung giữa các đơn vị và kê khai số phân bổ tại Mẫu 01/TNDN-QDMTT. Ngoài ra, cơ chế giảm trừ trong giai đoạn đầu thực hiện hoạt động đầu tư quốc tế (Điều 9) chỉ áp dụng với QDMTT.
IIR là gì?
IIR (Income Inclusion Rule) là quy tắc tổng hợp thu nhập chịu thuế tối thiểu. Quy tắc này áp cho công ty mẹ tối cao, công ty mẹ trung gian hoặc công ty mẹ sở hữu một phần đặt tại Việt Nam, có công ty con ở nước có thuế suất thực tế dưới 15%.
Nói cách khác, khi tập đoàn Việt Nam có công ty con ở nước thuế thấp, công ty mẹ tại Việt Nam nộp phần thuế bổ sung tương ứng cho Việt Nam. Hồ sơ IIR cần thêm báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ.
So sánh QDMTT và IIR
QDMTT và IIR theo Nghị định 236/2025
| Tiêu chí | QDMTT | IIR |
|---|---|---|
| Thu phần thuế thiếu ở đâu | Tại Việt Nam | Tại nước ngoài (công ty con) |
| Người nộp | Đơn vị hợp thành tại Việt Nam | Công ty mẹ tại Việt Nam |
| Đối tượng điển hình | Công ty con FDI | Tập đoàn Việt Nam đầu tư ra nước ngoài |
| Tờ khai thuế | 01/TNDN-QDMTT | 01/TNDN-IIR |
| Tờ khai thông tin | 01/TKTT-QDMTT | 01/TKTT-IIR |
| Miễn giai đoạn đầu đầu tư quốc tế | Có | Không |
Theo báo Người Quan Sát (05/8/2026), đến 10/7/2026 có 1.654 tập đoàn kê khai theo QDMTT và 23 tập đoàn theo IIR. Con số chênh lệch lớn phản ánh đúng thực tế: Việt Nam chủ yếu là nước nhận đầu tư.
Ví dụ minh họa hai tình huống
Ví dụ minh họa 1 – QDMTT (giả định): Tập đoàn M của Hàn Quốc có doanh thu hợp nhất trên 750 triệu EUR, có hai công ty con tại Việt Nam đang hưởng ưu đãi thuế. Gộp hai công ty, ETR tại Việt Nam là 8%. Đơn vị hợp thành được giao chịu trách nhiệm kê khai xác định thuế bổ sung QDMTT cho cả hai công ty, với tỷ lệ thuế bổ sung 15% − 8% = 7% trên lợi nhuận tính thuế bổ sung (sau giảm trừ SBIE). Tập đoàn tự quyết định phân bổ số thuế này giữa hai công ty.
Ví dụ minh họa 2 – IIR (giả định): Tập đoàn N có công ty mẹ tối cao tại Việt Nam, doanh thu hợp nhất trên 750 triệu EUR, có công ty con ở nước X với ETR 9%. Nếu nước X không thu thuế bổ sung nội địa, công ty mẹ tại Việt Nam áp dụng IIR và nộp phần thuế bổ sung tính trên lợi nhuận của công ty con tại nước X.
Hồ sơ khai thuế bổ sung gồm những gì?
Hồ sơ khai thuế bổ sung theo khoản 1 Điều 16 Nghị định 236/2025
- Tờ khai thông tin 01/TKTT-QDMTT hoặc 01/TKTT-IIR
- Tờ khai thuế 01/TNDN-QDMTT hoặc 01/TNDN-IIR
- Bản thuyết minh giải trình chênh lệch do khác biệt chuẩn mực kế toán Mẫu 01/TM
- Báo cáo số liệu tài chính từng đơn vị hợp thành dùng để lập báo cáo hợp nhất của công ty mẹ tối cao
- Báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao (với IIR)
- Tờ khai thông tin GloBE của tập đoàn, phần liên quan Việt Nam (với QDMTT, trừ trường hợp được miễn)
Thời hạn khai và nộp thuế bổ sung theo khoản 1, 2 Điều 6 Nghị quyết 107/2023/QH15; theo tóm tắt của KPMG và Grant Thornton là 12 tháng sau ngày kết thúc năm tài chính (TAVA chưa đọc được bản gốc có lớp chữ của Nghị quyết). Tờ khai thông tin GloBE của tập đoàn nộp chậm nhất 18 tháng sau ngày kết thúc năm tài chính với năm đầu tiên, 15 tháng với các năm tiếp theo (khoản 5 Điều 16 Nghị định 236/2025). Không phải nộp tờ khai này tại Việt Nam nếu công ty mẹ tối cao hoặc đơn vị được chỉ định đã nộp ở nước có thỏa thuận trao đổi thông tin hiệu lực với Việt Nam; khi đó chỉ gửi thông báo Mẫu 03/TB-ĐVHT. Hồ sơ nộp qua cổng giao dịch điện tử tới cơ quan thuế được giao quản lý thuế TNDN bổ sung. Lịch đầy đủ có tại bài hạn kê khai thuế tối thiểu toàn cầu.
Chuẩn mực kế toán và số liệu đầu vào
Số liệu tính QDMTT và IIR lấy theo chuẩn mực kế toán dùng để lập báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao, không nhất thiết là chuẩn mực kế toán Việt Nam. Hồ sơ khai thuế luôn kèm bản thuyết minh giải trình chênh lệch do khác biệt chuẩn mực theo Mẫu 01/TM.
Đây là lý do bộ phận kế toán tại Việt Nam cần phối hợp chặt với tập đoàn: số liệu báo cáo về tập đoàn (reporting package) phải đối chiếu được với sổ sách theo chuẩn mực Việt Nam.
Những lỗi thường gặp
- Nghĩ công ty con FDI phải áp IIR vì công ty mẹ ở nước ngoài.
- Tính ETR riêng cho từng công ty con thay vì gộp các đơn vị tại Việt Nam.
- Lấy số liệu theo chuẩn mực Việt Nam mà không thuyết minh chênh lệch khi tập đoàn dùng chuẩn mực khác.
- Áp miễn giai đoạn đầu đầu tư quốc tế cho IIR.
- Coi nội dung dự thảo sửa đổi là quy định đang có hiệu lực.
- Không phối hợp với tập đoàn về đơn vị chịu trách nhiệm kê khai, dẫn đến nộp trùng hoặc bỏ sót thông báo.
- Chỉ chuẩn bị số liệu khi gần hết hạn 12 tháng, trong khi số liệu GloBE cần điều chỉnh từ nhiều nguồn.
TAVA hỗ trợ gì?
TAVA có thể giúp đơn vị hợp thành tại Việt Nam đối chiếu số liệu giữa sổ sách theo chuẩn mực Việt Nam và báo cáo gửi tập đoàn, chuẩn bị số liệu cho tờ khai bổ sung. Tham khảo dịch vụ báo cáo tài chính cuối năm hoặc liên hệ TAVA.
Kết luận
QDMTT là “cửa thu trong nước”, IIR là “cửa thu qua công ty mẹ Việt Nam”. Doanh nghiệp FDI cần xác định đúng quy tắc áp dụng, chuẩn bị số liệu theo chuẩn mực của công ty mẹ và theo dõi dự thảo sửa đổi Nghị định 236/2025. Xem thêm các bài trong chuyên mục Tập đoàn & FDI.