Giảm trừ chi phí y tế, giáo dục khi tính thuế TNCN từ 2026

Giảm trừ chi phí y tế, giáo dục là điểm mới của Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15: từ kỳ tính thuế 2026, cá nhân cư trú được trừ chi khám chữa bệnh tổng không quá 23 triệu đồng/năm và chi giáo dục – đào tạo tổng không quá 24 triệu đồng/năm, cho bản thân và người phụ thuộc, trước khi tính thuế trên tiền lương. Điều kiện then chốt: có hóa đơn hợp lệ ghi đúng tên và phải tự quyết toán. Lần đầu áp dụng là mùa quyết toán đầu năm 2027, nên việc giữ chứng từ cần bắt đầu ngay trong năm 2026.

1. Khoản giảm trừ y tế, giáo dục là gì?

Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 (Điều 11 khoản 2) cho phép trừ khoản chi y tế, giáo dục – đào tạo “theo mức do Chính phủ quy định”; Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Điều 49 khoản 2) quy định cụ thể mức trần. Ngoài bảo hiểm, giảm trừ gia cảnh và đóng góp từ thiện, luật mới bổ sung hai khoản:

Đây là khoản trừ thêm, độc lập với mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Hai khoản này chỉ áp dụng cho cá nhân cư trú và chỉ trừ vào thu nhập từ tiền lương, tiền công.

2. Chi y tế nào được trừ?

Chi khám bệnh, chữa bệnh được trừ khi đáp ứng đồng thời:

• Chi tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong nước.
• Khoản chi thuộc danh mục do bảo hiểm y tế chi trả.
• Có hóa đơn, chứng từ và Bảng kê chi phí khám, chữa bệnh theo quy định của Bộ Y tế.
• Hóa đơn thể hiện thông tin của người nộp thuế hoặc người phụ thuộc.
• Khoản chi không được chi trả từ nguồn khác: tài trợ, người sử dụng lao động trả thay, ngân sách nhà nước, quỹ BHXH, BHYT, bảo hiểm thương mại.

Phần chi đã được bảo hiểm thanh toán thì không được trừ. Chỉ phần bạn tự trả mới được tính.

3. Chi giáo dục – đào tạo nào được trừ?

Chi giáo dục – đào tạo tại cơ sở giáo dục – đào tạo trong nước được trừ, gồm học phí mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, đại học và kỹ năng chuyên môn khác. Điều kiện về hóa đơn, chứng từ và nguồn chi trả tương tự chi y tế: hóa đơn thể hiện thông tin người học là người nộp thuế hoặc người phụ thuộc, và không được chi trả từ nguồn khác.

Lưu ý quan trọng: người học phải là bản thân bạn hoặc người phụ thuộc đã đăng ký. Nếu con chưa được đăng ký người phụ thuộc, học phí của con có thể không được tính. Xem bài đăng ký người phụ thuộc 2026.

4. Những khoản không được trừ lần nữa

Nghị định 253/2026/NĐ-CP loại trừ việc trừ trùng:

• Chi phí đã dùng để xét giảm thuế do bệnh hiểm nghèo.
• Chi phí người sử dụng lao động đã hỗ trợ: khám chữa bệnh hiểm nghèo, học phí cho con người nước ngoài, chi đào tạo nâng cao trình độ.
• Khoản trừ không chuyển sang năm sau: năm nào trừ năm đó. Nếu đã quyết toán mà chưa có hóa đơn, chứng từ thì việc điều chỉnh thực hiện theo pháp luật quản lý thuế (Điều 49 khoản 5).

Ví dụ: công ty đã trả học phí khóa đào tạo chuyên môn cho bạn. Khoản này là lợi ích không tính vào thu nhập chịu thuế của bạn (xem bài cũ về học phí đào tạo công ty chi trả), nên bạn không được trừ thêm lần nữa.

5. Mức trần 23 và 24 triệu tính cho ai?

Văn bản ghi “tổng không quá 23 triệu đồng/năm” và “tổng không quá 24 triệu đồng/năm” cho người nộp thuế và người phụ thuộc. Điều 49 khoản 2 Nghị định 253/2026/NĐ-CP gom “các khoản chi cho y tế, giáo dục – đào tạo của người nộp thuế và người phụ thuộc” vào cùng một mức “tổng không quá”. Theo câu chữ, mỗi trần là trần chung cho một người nộp thuế, gộp cả chi phí của người phụ thuộc, không phải trần riêng cho từng người.

Câu hỏi thực tế đi kèm: hai vợ chồng cùng đi làm thì học phí của con tính cho ai? Theo nguyên tắc chung, người phụ thuộc chỉ được đăng ký cho một người nộp thuế, nên học phí của con thường gắn với người đã đăng ký con là người phụ thuộc. Hướng dẫn chi tiết về điểm này cũng đang chờ văn bản.

6. Ví dụ minh họa: giảm trừ y tế, giáo dục giúp giảm bao nhiêu thuế?

Ví dụ minh họa (số giả định, tính theo năm, cá nhân cư trú tự quyết toán kỳ 2026):

• Thu nhập tính thuế cả năm trước khi trừ chi y tế, giáo dục: 200 triệu đồng (thuộc bậc 2 theo năm: trên 120 đến 360 triệu).
• Thuế phải nộp = 10% × 200 − 6 = 14 triệu đồng.
• Trong năm, bạn tự chi viện phí cho bản thân 15 triệu (có hóa đơn, bảng kê, thuộc danh mục BHYT) và học phí cho con là người phụ thuộc 20 triệu. Cả hai đều dưới trần theo mọi cách hiểu.
• Thu nhập tính thuế sau khi trừ = 200 − 15 − 20 = 165 triệu đồng.
• Thuế phải nộp = 10% × 165 − 6 = 10,5 triệu đồng.
• Số thuế giảm: 14 − 10,5 = 3,5 triệu đồng.

Mức giảm thực tế phụ thuộc bậc thuế cao nhất của bạn. Người ở bậc 3 (20%) với cùng khoản chi 35 triệu sẽ giảm khoảng 7 triệu đồng, miễn là khoản trừ không làm thu nhập rơi xuống bậc thấp hơn. Công thức theo năm lấy từ bài biểu thuế TNCN 5 bậc 2026.

7. Vì sao bắt buộc tự quyết toán và cần chuẩn bị gì?

Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định: cá nhân muốn được trừ các khoản tại Điều 49 trước khi tính thuế thì phải tự quyết toán, không ủy quyền cho tổ chức trả thu nhập. Hạn tự quyết toán kỳ 2026 là ngày cuối tháng 4/2027 (lùi sang ngày làm việc kế tiếp nếu trùng ngày nghỉ). Xem toàn bộ quy trình tại bài quyết toán thuế TNCN năm 2026.

Doanh nghiệp cần làm gì?

Khoản trừ y tế, giáo dục không làm thay đổi cách doanh nghiệp tạm khấu trừ thuế hằng tháng, vì khoản này chỉ được tính khi cá nhân tự quyết toán. Tuy vậy, bộ phận nhân sự nên thông báo sớm cho người lao động để họ cân nhắc trước khi ký giấy ủy quyền quyết toán. Người lao động chọn tự quyết toán thì doanh nghiệp vẫn phải cung cấp chứng từ khấu trừ, thông tin thu nhập đầy đủ khi được đề nghị, và không quyết toán thay cho người đó.

Doanh nghiệp đang trả học phí, viện phí thay cho nhân viên cũng cần ghi nhận rõ trên chứng từ. Khoản chủ đã trả thay thì nhân viên không được trừ lần nữa khi tự quyết toán.

8. Những lỗi thường gặp

• Hóa đơn ghi tên người khác (ví dụ ông bà đóng học phí, hóa đơn ghi tên ông bà) thì khó chứng minh là chi phí của bạn.
• Khám ở cơ sở nước ngoài hoặc học trực tuyến của đơn vị nước ngoài không thuộc điều kiện “cơ sở trong nước”.
• Tính cả phần bảo hiểm đã trả vào khoản được trừ.
• Áp cho quyết toán năm 2025. Khoản trừ này chỉ có từ kỳ tính thuế 2026.

Nếu bạn có nhiều nguồn thu nhập hoặc cần rà hồ sơ y tế, học phí trước khi tự quyết toán, dịch vụ quyết toán thuế TNCN của TAVA có thể hỗ trợ. Bạn có thể xem bảng giá trước.

Kết luận

Giảm trừ chi phí y tế, giáo dục là cơ hội giảm thuế thực sự từ kỳ 2026, nhưng chỉ dành cho người giữ chứng từ đầy đủ và tự quyết toán. Hãy gom hóa đơn, bảng kê ngay từ bây giờ, đồng thời theo dõi hướng dẫn về cách tính mức trần. Đọc thêm các bài trong chuyên mục Thuế TNCN.