Người phụ thuộc là cha mẹ có lương hưu vẫn được đăng ký từ kỳ tính thuế 2026, với điều kiện cha hoặc mẹ đã qua độ tuổi lao động và có thu nhập bình quân tháng từ tất cả các nguồn không quá 3 triệu đồng – theo cách hiểu thận trọng của Ban biên tập, nên tính cả lương hưu vào mức này vì văn bản chưa loại trừ. Trước năm 2026, mức trần chỉ là 1 triệu đồng nên hầu hết cha mẹ có lương hưu bị loại. Bài viết giải thích cách xét điều kiện, ví dụ tính thu nhập bình quân và những tình huống gia đình hay gặp.
1. Cha mẹ thuộc nhóm người phụ thuộc nào?
Theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Điều 47), người phụ thuộc gồm cả cha mẹ đẻ, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ nuôi hợp pháp, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng. Điều kiện xét theo độ tuổi:
Điều kiện để cha mẹ là người phụ thuộc (kỳ tính thuế 2026)
| Tình trạng của cha/mẹ | Khả năng lao động | Thu nhập |
|---|---|---|
| Ngoài độ tuổi lao động | Không xét | Bình quân ≤ 3 triệu/tháng |
| Trong độ tuổi lao động | Suy giảm từ 81% trở lên | Bình quân ≤ 3 triệu/tháng |
Người đang hưởng lương hưu phần lớn đã qua tuổi nghỉ hưu, tức ngoài độ tuổi lao động, nên chỉ cần xét điều kiện thu nhập. Trường hợp cha mẹ nghỉ hưu trước tuổi (ví dụ do suy giảm khả năng lao động) thì phải xét đủ cả hai điều kiện.
2. Mức thu nhập tối đa 3 triệu đồng/tháng
Thông tư 87/2026/TT-BTC (Điều 3 khoản 1) quy định mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập của người phụ thuộc không vượt quá 03 triệu đồng; người nộp thuế chịu trách nhiệm xác định và kê khai đúng thu nhập của người phụ thuộc (khoản 2). Thông tư có hiệu lực từ 01/7/2026, phần tiền lương áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 (Điều 6).
| Kỳ tính thuế | Mức thu nhập tối đa của người phụ thuộc | Căn cứ |
|---|---|---|
| 2025 trở về trước | 1 triệu đồng/tháng | TT 111/2013/TT-BTC |
| 2026 trở đi | 3 triệu đồng/tháng | TT 87/2026/TT-BTC |
3. Lương hưu có tính vào thu nhập không?
Đây là câu hỏi quan trọng nhất. Lương hưu do Quỹ BHXH trả là khoản miễn thuế TNCN (Luật 109/2025/QH15 Điều 4 khoản 9; Nghị định 253/2026/NĐ-CP Điều 27). Tuy nhiên, điều kiện người phụ thuộc dùng cụm “thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập”, không loại trừ thu nhập được miễn thuế, và cũng không nhắc riêng lương hưu.
Vì vậy, theo cách hiểu thận trọng của Ban biên tập (cần đối chiếu), khi xét điều kiện người phụ thuộc bạn nên cộng cả lương hưu cùng các khoản khác của cha mẹ, ví dụ tiền cho thuê nhà, tiền lãi cho vay, thu nhập bán hàng, tiền công làm thêm.
4. Ví dụ minh họa: cha mẹ có lương hưu đăng ký được không?
Các ví dụ sau là ví dụ minh họa, số giả định, cha mẹ đều đã qua tuổi nghỉ hưu và không có thu nhập nào khác ngoài nội dung nêu.
Tình huống 1 – Lương hưu thấp, ổn định cả năm. Mẹ nhận lương hưu 2,8 triệu đồng/tháng cả năm 2026. Thu nhập bình quân 2,8 triệu ≤ 3 triệu → đủ điều kiện.
Tình huống 2 – Lương hưu cao. Bố nhận lương hưu 6 triệu đồng/tháng. Bình quân 6 triệu cao hơn 3 triệu → không đủ điều kiện.
Tình huống 3 – Lương hưu tăng giữa năm. Lương hưu của mẹ là 2,9 triệu đồng/tháng từ tháng 1 đến tháng 6, từ tháng 7 tăng lên 3,132 triệu đồng/tháng (giả định tăng 8% do điều chỉnh lương hưu). Thu nhập bình quân năm = (2,9 × 6 + 3,132 × 6) ÷ 12 = (17,4 + 18,792) ÷ 12 = 36,192 ÷ 12 ≈ 3,016 triệu cao hơn 3 triệu → không đủ điều kiện cho kỳ 2026, dù nửa đầu năm thấp hơn mức trần.
Tình huống 4 – Lương hưu cộng thu nhập khác. Bố nhận lương hưu 2 triệu đồng/tháng và cho thuê một phòng trọ 1,5 triệu đồng/tháng. Tổng bình quân 3,5 triệu cao hơn 3 triệu → không đủ điều kiện.
Thử nhanh 1 câu
Mẹ 68 tuổi, lương hưu 2,5 triệu/tháng, thêm tiền bán rau khoảng 4,8 triệu/năm. Năm 2026 có đăng ký mẹ là người phụ thuộc được không?
- Được, bình quân đúng 2,9 triệu/tháng
- Không, vì mẹ có hai nguồn thu nhập
- Không, vì người có lương hưu không bao giờ được đăng ký
Xem đáp án
Đáp án: được. Bình quân = 2,5 + 4,8 ÷ 12 = 2,5 + 0,4 = 2,9 triệu/tháng, không vượt 3 triệu (TT 87/2026, Điều 3).
5. Nguyên tắc khi nhiều con cùng muốn đăng ký cha mẹ
Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Điều 47, 48) đặt ra các nguyên tắc:
- Một người phụ thuộc chỉ tính cho một người nộp thuế trong năm. Ví dụ bố mẹ có ba người con đi làm thì chỉ một người được đăng ký bố, một người (có thể là người khác) được đăng ký mẹ.
- Các con tự thỏa thuận ai đăng ký. Đổi người đăng ký thì áp dụng từ kỳ tính thuế sau.
- Người nộp thuế tự chịu trách nhiệm về thu nhập của người phụ thuộc đã khai.
Một gợi ý thực tế: nên để người con có bậc thuế cao nhất đăng ký, vì mỗi tháng giảm trừ 6,2 triệu đồng giúp người ở bậc thuế cao giảm được nhiều thuế hơn. Ví dụ người ở bậc 20% giảm khoảng 1,24 triệu đồng thuế/tháng (6,2 × 20%), còn người ở bậc 5% chỉ giảm 0,31 triệu đồng/tháng, nếu thu nhập tính thuế của mỗi người vẫn nằm trọn trong bậc đó.
6. Hồ sơ đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc
Theo Điều 4 khoản 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC (bản chụp giấy tờ):
Hồ sơ đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc
- Thẻ Căn cước của cha hoặc mẹ
- Giấy khai sinh của người nộp thuế (với cha mẹ đẻ)
- Giấy khai sinh của vợ/chồng và giấy chứng nhận kết hôn (với cha mẹ vợ/chồng)
- Quyết định công nhận/giấy chứng nhận nuôi con nuôi (với cha mẹ nuôi)
- Giấy khai sinh của người nộp thuế và giấy chứng nhận kết hôn của cha dượng với mẹ đẻ hoặc mẹ kế với cha đẻ (với cha dượng, mẹ kế)
- Giấy tờ chứng minh suy giảm khả năng lao động từ 81% (nếu cha mẹ còn trong tuổi lao động)
- Tờ khai đăng ký người phụ thuộc, nộp trước 31/12 của năm tính thuế
Thông tin nào cơ quan thuế khai thác được từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì bạn không phải nộp giấy tờ đó. Quy trình chung xem tại bài đăng ký người phụ thuộc 2026.
Các câu hỏi gia đình hay gặp khi đăng ký cha mẹ
Cha mẹ ở quê, không sống cùng có được đăng ký không?
Được. Theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, điều kiện “đang sống cùng” và “trực tiếp nuôi dưỡng” chỉ đặt ra với nhóm người không nơi nương tựa (anh chị em ruột, ông bà, cô dì chú bác ruột, cháu ruột…). Với cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ/chồng, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ nuôi, văn bản không yêu cầu phải sống cùng người nộp thuế.
Đăng ký giữa năm thì được tính từ tháng nào?
Giảm trừ được tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng. Nếu trong năm bạn chưa được nơi trả lương tính giảm trừ, khi quyết toán vẫn được tính từ tháng đó, miễn là đã đăng ký trước 31/12 của năm tính thuế. Ví dụ minh họa: cha bạn nghỉ hưu từ tháng 3/2026, lương hưu thấp, cả năm thu nhập bình quân dưới 3 triệu. Bạn đăng ký trong tháng 11/2026 thì khi quyết toán có thể được tính giảm trừ cho cha từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng.
Cha mẹ có nhà cho thuê, có tiền gửi tiết kiệm thì sao?
Tiền cho thuê nhà là thu nhập, phải cộng vào khi xét điều kiện. Lãi tiền gửi ngân hàng được miễn thuế TNCN, nhưng theo câu chữ “từ tất cả các nguồn”, khoản lãi này cũng có thể bị tính vào thu nhập khi xét điều kiện người phụ thuộc. Đây là điểm đang chờ văn bản hướng dẫn chi tiết, nên bạn cần cân nhắc thận trọng nếu cha mẹ có khoản tiết kiệm lớn.
7. Những lỗi thường gặp
Hiểu lầm
Cha mẹ có lương hưu thì không đăng ký người phụ thuộc được.
Sự thật
Từ kỳ 2026 vẫn được nếu thu nhập bình quân từ mọi nguồn không quá 3 triệu/tháng.
- Chỉ nhìn lương hưu tháng đầu năm. Lương hưu có thể được điều chỉnh trong năm; hãy tính bình quân cả năm.
- Quên thu nhập phụ của cha mẹ như tiền cho thuê phòng, tiền lãi cho vay.
- Để hai anh chị em cùng đăng ký. Một người sẽ bị loại khoản giảm trừ khi quyết toán.
- Không báo giảm khi cha mẹ không còn đủ điều kiện. Bạn chịu trách nhiệm về thông tin đã khai.
Để biết khoản giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng ảnh hưởng thế nào đến số thuế của bạn, xem bài giảm trừ gia cảnh 2026. Nếu gia đình có nhiều người cùng nộp thuế và cần cân nhắc ai đăng ký, dịch vụ quyết toán thuế TNCN của TAVA có thể hỗ trợ rà soát.
Kết luận
Cha mẹ có lương hưu không còn bị loại mặc định khỏi danh sách người phụ thuộc. Từ kỳ 2026, hãy cộng toàn bộ thu nhập của cha mẹ trong năm, chia bình quân tháng và so với mức 3 triệu đồng, rồi đăng ký trước 31/12/2026. Xem thêm các bài trong chuyên mục Thuế TNCN hoặc liên hệ TAVA khi cần tư vấn.