Lập dự toán ngân sách doanh nghiệp cho năm 2027 là chuyển kế hoạch kinh doanh thành các con số theo tháng hoặc quý: doanh thu bao nhiêu, thu tiền khi nào, chi những gì, cuối năm lãi bao nhiêu và giữa năm có thiếu tiền không. Với doanh nghiệp nhỏ, một bộ 8 bảng liên kết với nhau là đủ. Bài này hướng dẫn từng bảng, các giả định pháp lý cần cập nhật cho năm 2027 và một ví dụ số liệu đầy đủ cho thấy vì sao “có lãi” vẫn có thể “hết tiền”.
1. Dự toán ngân sách là gì, vì sao DN nhỏ cần?
Dự toán ngân sách (master budget) là kế hoạch tài chính tổng thể của doanh nghiệp trong một kỳ, thường là một năm, chia theo tháng hoặc quý. Đây là một nội dung trong khung hướng dẫn kế toán quản trị của Thông tư 53/2006/TT-BTC. Thông tư mang tính hướng dẫn, không bắt buộc; doanh nghiệp tự lập theo nhu cầu.
Dự toán giúp chủ doanh nghiệp:
- Biết trước tháng nào thiếu tiền để chuẩn bị hạn mức vay.
- Giao chỉ tiêu doanh thu, chi phí cho từng bộ phận.
- So sánh thực tế với kế hoạch hằng tháng để phát hiện sớm vấn đề.
- Có căn cứ khi làm việc với ngân hàng, nhà đầu tư.
Nếu bạn mới bắt đầu, nên đọc trước bài kế toán quản trị là gì.
2. Giả định cần cập nhật khi lập dự toán năm 2027
Dự toán chỉ tốt bằng giả định của nó. Với năm 2027, chú ý các thông số pháp lý ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí:
| Giả định | Thông số đến 25/10/2026 | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lương tối thiểu vùng | Vùng I 5,31 triệu; II 4,73 triệu; III 4,14 triệu; IV 3,70 triệu (từ 01/01/2026) | Mức 2027 chưa được công bố, TAVA sẽ cập nhật |
| Lương cơ sở, mức tham chiếu | 2,53 triệu đồng (từ 01/7/2026) | Quyết định trần đóng BHXH, BHYT |
| Trần lương đóng BHXH, BHYT | 50,6 triệu đồng/tháng | 20 lần mức tham chiếu |
| Tỷ lệ doanh nghiệp đóng BHXH, BHYT, BHTN | 21,5% | Lao động Việt Nam thuộc diện bắt buộc |
| Kinh phí công đoàn | 2% quỹ lương đóng BHXH | Luật Công đoàn 2024 |
| Chi lương từng lần từ 5 triệu đồng | Phải không dùng tiền mặt mới được trừ khi tính thuế TNDN | Áp dụng từ 15/12/2025 |
Riêng kinh phí công đoàn, điểm b khoản 1 Điều 29 Luật Công đoàn 2024 quy định doanh nghiệp đóng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc và không đặt điều kiện doanh nghiệp đã có công đoàn cơ sở; phương thức, thời hạn đóng do Chính phủ quy định (khoản 2). Nghị định hướng dẫn mới chưa được Ban biên tập đối chiếu, nên trong dự toán bạn cứ tính đủ 2% để thận trọng.
Ngoài thông số pháp lý, bạn cần giả định kinh doanh: tăng trưởng doanh thu, giá vốn, chính sách bán chịu, số nhân sự tuyển thêm, kế hoạch đầu tư tài sản.
3. Bộ 8 bảng dự toán ngân sách cho doanh nghiệp nhỏ
Các bảng được nối với nhau theo thứ tự: doanh thu dẫn tới thu tiền và mua hàng; nhân sự và chi phí dẫn tới dòng tiền; tất cả hội tụ ở lãi lỗ dự kiến.
Luồng liên kết các bảng dự toán
- Doanh thu
- Thu tiền, mua hàng
- Nhân sự, chi phí
- Dòng tiền
- Lãi lỗ dự kiến
Ví dụ minh họa (số liệu giả định, triệu đồng): Một công ty thương mại nhỏ, 12 nhân viên, lập dự toán năm 2027 theo quý.
Bảng 1: Dự toán doanh thu
| Quý I | Quý II | Quý III | Quý IV | Cả năm | |
|---|---|---|---|---|---|
| Doanh thu (chưa thuế GTGT) | 2.000 | 2.400 | 2.600 | 3.000 | 10.000 |
Doanh thu nên lập từ dưới lên: theo nhóm khách hàng, sản phẩm hoặc kênh bán, không chỉ “năm nay tăng 15%”.
Bảng 2: Dự toán thu tiền
Giả định 70% doanh thu thu trong quý, 30% thu ở quý sau. Phải thu chuyển sang từ quý IV/2026 là 600.
| Quý I | Quý II | Quý III | Quý IV | Cả năm | |
|---|---|---|---|---|---|
| Thu nợ quý trước | 600 | 600 | 720 | 780 | 2.700 |
| Thu trong quý (70%) | 1.400 | 1.680 | 1.820 | 2.100 | 7.000 |
| Tổng thu tiền | 2.000 | 2.280 | 2.540 | 2.880 | 9.700 |
Phải thu cuối năm: 600 + 10.000 − 9.700 = 900.
Bảng 3: Dự toán mua hàng
Giả định giá vốn bằng 65% doanh thu, tồn kho giữ ổn định, mua hàng trả tiền ngay trong quý: quý I 1.300, quý II 1.560, quý III 1.690, quý IV 1.950, cả năm 6.500.
Bảng 4: Dự toán nhân sự và tiền lương
12 nhân viên, lương bình quân 12 triệu đồng/tháng, lương đóng bảo hiểm bình quân 10 triệu đồng/tháng.
- Quỹ lương tháng: 12 × 12 = 144 triệu.
- Bảo hiểm và KPCĐ phía doanh nghiệp: 12 × 10 × 23,5% = 28,2 triệu/tháng.
- Chi phí nhân sự tháng: 172,2 triệu; mỗi quý 516,6 triệu; cả năm 2.066,4 triệu.
Bảng 5: Dự toán chi phí bán hàng biến đổi
Hoa hồng và chi phí giao hàng bằng 3% doanh thu: quý I 60, quý II 72, quý III 78, quý IV 90, cả năm 300.
Bảng 6: Dự toán chi phí cố định
Thuê văn phòng, kho 40 triệu/tháng; chi phí cố định khác 20 triệu/tháng. Mỗi quý 180, cả năm 720.
Bảng 7: Dự toán tiền (dòng tiền)
Tiền đầu năm 2027 giả định 100.
| Quý I | Quý II | Quý III | Quý IV | |
|---|---|---|---|---|
| Tổng thu | 2.000 | 2.280 | 2.540 | 2.880 |
| Chi mua hàng | 1.300 | 1.560 | 1.690 | 1.950 |
| Chi nhân sự | 516,6 | 516,6 | 516,6 | 516,6 |
| Chi bán hàng | 60 | 72 | 78 | 90 |
| Chi cố định | 180 | 180 | 180 | 180 |
| Dòng tiền thuần | -56,6 | -48,6 | 75,4 | 143,4 |
| Tiền cuối quý | 43,4 | -5,2 | 70,2 | 213,6 |
Ví dụ đơn giản hóa: chưa tính thuế GTGT, thuế TNDN tạm nộp, đầu tư tài sản và vay trả nợ.
Bảng 8: Báo cáo kết quả kinh doanh dự toán
| Chỉ tiêu | Cả năm 2027 |
|---|---|
| Doanh thu | 10.000 |
| Giá vốn | (6.500) |
| Lợi nhuận gộp | 3.500 |
| Chi phí bán hàng biến đổi | (300) |
| Chi phí nhân sự | (2.066,4) |
| Chi phí cố định | (720) |
| Lợi nhuận trước thuế | 413,6 |
Doanh nghiệp vừa và lớn nên lập thêm báo cáo tình hình tài chính dự toán (tên mới của bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99/2025) để kiểm tra tài sản, nợ phải trả cuối năm.
4. Đọc kết quả: có lãi vẫn thiếu tiền
Cả năm công ty dự kiến lãi 413,6 triệu đồng, nhưng cuối quý II tiền âm 5,2 triệu. Lý do: doanh thu tăng nhanh làm phải thu tăng, tiền về chậm hơn tiền chi. Chênh lệch giữa lợi nhuận và dòng tiền cả năm đúng bằng phần phải thu tăng thêm: 413,6 − (900 − 600) = 113,6, khớp với tiền tăng từ 100 lên 213,6.
Có dự toán, chủ doanh nghiệp biết trước cần chuẩn bị hạn mức vay ngắn hạn hoặc rút ngắn thời hạn thu nợ từ đầu năm, thay vì xoay xở khi đến hạn trả lương. Để theo dõi sát hơn theo tuần, xem bài dự báo dòng tiền 13 tuần.
5. Dự toán linh hoạt và cập nhật cuốn chiếu
- Dự toán tĩnh: lập cho một mức doanh thu cố định, như ví dụ trên.
- Dự toán linh hoạt: chi phí biến đổi được tính lại theo doanh thu thực tế. Nếu doanh thu quý I chỉ đạt 1.800, chi phí bán hàng kế hoạch điều chỉnh thành 54 thay vì 60, so sánh mới công bằng.
- Dự báo cuốn chiếu (rolling forecast): mỗi quý cập nhật lại các quý còn lại dựa trên số liệu mới.
6. Theo dõi thực hiện dự toán hằng tháng
Việc cần làm sau khi chốt dự toán
- Khóa sổ kế toán hằng tháng đúng hạn
- So sánh thực tế với dự toán theo từng dòng
- Giải thích các chênh lệch lớn hơn ngưỡng đã đặt
- Cập nhật giả định khi có lương tối thiểu vùng 2027
- Cập nhật dự báo các quý còn lại sau mỗi quý
Những lỗi thường gặp khi lập dự toán
- Chỉ lập dự toán lãi lỗ, không lập dự toán tiền.
- Tính chi phí lương mà quên phần bảo hiểm và kinh phí công đoàn phía doanh nghiệp.
- Dùng doanh thu gồm thuế GTGT làm doanh thu dự toán.
- Lập xong cất đi, không so sánh với thực tế.
- Giả định thu tiền ngay trong khi thực tế khách hàng trả chậm 30–60 ngày.
Kết luận
Dự toán ngân sách 2027 không cần phần mềm phức tạp: 8 bảng liên kết trên bảng tính là đủ cho doanh nghiệp nhỏ. Điều quan trọng là giả định rõ ràng, có dự toán tiền và được so sánh với thực tế mỗi tháng.
Nếu cần số liệu sổ sách chuẩn để làm đầu vào cho dự toán, dịch vụ kế toán thuế trọn gói của TAVA có thể hỗ trợ khóa sổ hằng tháng và lập báo cáo so sánh. Xem thêm chuyên mục kế toán quản trị hoặc liên hệ để trao đổi.